Noorderzon had niet kunnen uitgroeien tot het festival dat het nu is, als Mark Yeoman (artistiek leider) en Femke Eerland (algemeen directeur) ruim tien jaar geleden niet waren gaan samenwerken. Tegenwoordig zijn ze zo op elkaar ingespeeld dat beiden in een mengeling van Engels en Nederlands elkaar haarfijn aanvoelen en aanvullen. Als het eindelijk gelukt is om een moment te vinden waarop beiden tijd hebben voor een gesprek, buitelen ze over elkaar heen om hun verhaal van Noorderzon te vertellen. Samen met Mark Hospers, algemeen coördinator van Noorderzon en rechterhand van Femke, praat ik met ze over hun herinneringen, hoogte- en dieptepunten aan tien jaar Noorderzon. Dit interview vormt het einde van de reeks interviews die wij verrichten in het kader van 20 jaar Noorderzon en het begin van hopelijk een uitgebreid vervolg van het reconstrueren van de geschiedenis van Noorderzon.

De ontmoeting
Mark vertelt in bijna mythische bewoordingen over het eerste contact met Femke. Hij zocht een zakelijk leider voor het festival maar kreeg te horen dat iedereen die daar voor in aanmerking zou komen, al naar de Randstad was verhuisd. “They had to explain that to me. I remember people asking me often what I was doing here.  I used to live on a remote Scottish island with a 153 people, and nobody ever asked me what I was doing there.” Via via kreeg hij het telefoonnnummer van Femke, toen nog student, en hij belde haar in haar studentenhuis. “We talked on the phone for 15 minutes and I had this sort of dramatic impulse that I wanted to work with her. I basically put the phone down saying  ‘well, that one’s sorted.’” “Ik vond het vooral een heel gek telefoontje,” vertelt Femke nuchter. “Ik heb wel heel lang nagedacht wat ik aanmoest naar het eerste gesprek. Ik weet nog dat ik mijn kleren klaarlegde, een rare paarse trui met een brede hals en een glimmend zwart blousje, mijn lucky outfit. ‘Obviously your dress style has now changed completely,’ zegt Mark plagerig.  “En dan deed ik ook nog mijn lucky eyeliner op…” zegt Femke.

Hoewel Mark als straatartiest op veel festivals gespeeld had, zeggen beiden dat ze het organiseren van een festival ter plekke hebben geleerd. On the spot. “I had a lot to learn and I thought if I was gonna know nothing it would be more fun being in a group and not know nothing. I said to Femke: you can be an intern for the next 3 years and if you work hard and you’re good, you’ll have a great job, you’ll be ‘zakelijk leider’ of this festival. That’s what we did, really. It’s why we’re a bit brutal sometimes. At that moment I just needed a slave.” Femke knikt. “Het was: in het diepe gooien en kijken of ik boven kwam. Zwemmen was dan nog een tweede. Terugkijkend vind ik het een heel interessant traject van vallen en opstaan. Van telefoonangsten overwinnen tot het delen van een intensief en openbaar evenement. Maar dat merk je niet zo als je er midden in zit. Dat is het charmante. Je doet het maar gewoon.”

Maar Femke is niet het type dat zich lang als slaaf laat behandelen. “Ik denk dat we in die beginperiode veel profijt van elkaar hebben gehad. Ik zat in mijn studie Kunst en Kunstbeleid midden in de cultuurnota’s, ik kon het ‘vertalen’ voor Mark. Mensen moesten alles extra goed aan ons uitleggen, want ik was jong en onervaren en Mark was Brits. We waren een gek koppel. Wisten wij veel, wij maakten gewoon een afspraak met het ministerie en gingen eens praten. Als je meer ervaring hebt, dan doe je dat misschien helemaal niet meer. Die lucky outfit heeft een hele tournee gemaakt, hoor! Soms deden we dan een beetje ‘good cop, bad cop’. Als iemand wat zei waarvan we allebei dachten *?!*, dan zei ik: pardon, even vertalen voor Mark. En dan zei ik live: ‘They are saying if you don’t put this into your program, you will get no money.’ Mark, aanvullend: “And then I would say, knowing that everybody understood English really well, something like ‘Well, that’s a lot of shit, is that really how they think it works?’” “En ik zei dan:‘We moeten er even over nadenken, we weten niet zeker of dat gaat werken,’” zegt Femke. “Ik denk dat we met onze open manier van mensen tegemoet treden op een informeel niveau contact konden maken. Dat was geen spel hoor. 80% van de vragen die we stelden wisten we ook echt het antwoord niet op. En dat informele contact past ook gewoon bij onze karakters. In plaats van te investeren in instellingen hebben wij altijd geïnvesteerd in relaties met mensen. Daar merk je nu de weerslag van. Grotendeels zijn het nog dezelfde mensen, misschien op andere posities, maar ze zijn er nog.”

Artistieke profiel
Hoewel de internationale component al meteen aanwezig was, ontstond het artistieke profiel van Noorderzon gaandeweg in die eerste jaren van hun samenwerking. “Toen wij het overnamen was het festival een samenraapsel van ideeën,” zegt Femke. “Je had het oude sociale idee om iets te doen voor mensen die niet op vakantie konden. Er was een idee om Groningen op de kaart te zetten met Groningse producties, er was het idee van een Groningse Uitmarkt. Stuk voor stuk legitieme ideeën, maar het was nog niet een samenhangend verhaal.

Dat samenhangende verhaal, van een lokaal platform gecombineerd met internationale producties, kwam er in 2003, toen Femke en Mark hun eerste beleidsplan moesten schrijven. ‘We were fortunate with timing. The nineties was the nineties and the decade after that was gonna be a different one. Different things were gonna be exciting. I was astonished at how few people were plunging into the international developments. It was obvious that the international scene was about to pop. It was maybe easier for me to see, coming from outside. But the lack of competition has been phenomenal.”

En natuurlijk was er in die beginjaren ook gewoon een portie geluk. Met het weer bijvoorbeeld. Het eerste jaar heeft er een gigantisch openlucht theater in het Noorderplantsoen gestaan. Gelukkig bleef het droog. “There was room for 1200 people in there, outdoor. 40% of our ticketing income revolved around that stage.” “Belachelijk natuurlijk,” zegt Femke. “Dat risico zouden we nu nooit meer nemen.” “Fortune favours the brave, they say. But you could also add: or the foolish,” zegt Mark.

Het was, naar eigen zeggen, zoeken in de beginjaren naar een interessant artistiek profiel dat bij Noorderzon zou passen. Dat proces verliep niet zonder slag of stoot. “Most of our stories are naughty ones you can’t print,” zegt Mark. Niet iedereen was even gelukkig met de manier waarop Noorderzon zijn plek veroverde. Maar het organiseren van een festival kan niet zonder het nemen van risico’s, aldus Mark en Femke. “It took us some time to figure out which part of the map other people thought was reserved for us. It turned out it wasn’t the place we wanted to be,” zegt Mark. “We were supposed to be a summer festival. We were supposed to do Dutch work. We were supposed to be impressed by the ideas of certain people whose ideas weren’t that impressive. We were supposed to really depend on the Gemeente. We were supposed to work with certain powerful partners in the city, but we did it mostly without them.” Al die ideeën over wat Noorderzon zou moeten zijn, moesten volgens Mark overboord. “We’re a grassroots festival, that’s where our strength is. We have about a million euro’s that’s not in our budget, but it is just stuff people do for us. That’s a lot.”

Samen tegen de berg op fietsen voor het mooiste uitzicht, dat is wat Noorderzon wil. Het liefst met de hele theaterfamilie achterop, zolang er een beetje kan worden doorgetrapt tenminste. De meeste partners in deze fietskaravaan zijn al vanaf 2001 of 2002 betrokken bij het festival. “It’s not like we have a quick change over in partnerships,” zegt Mark. “There are two people that shaped me. The one is Femke, the other one is Jan Stelma from the Grand Theatre. The second time I met him was for lunch and I started talking and at some point he said: “Ok, I’m now going to the toilet and when I come back you’re gonna tell me something you didn’t tell me last time.” And he went to the toilet and I thought ‘he’s right’. And second of all: ‘I can work with this guy.’ Because we spoke the same language.”

Keerpunten
Die ontmoetingen zijn belangrijk geweest voor de ontwikkeling van Mark en Femke, en dus voor het festival, waarvan de basis zo persoonlijk is. “If you’re going to work that hard on something, than you need it to be representing something you stand for. But our means were very small and the general expectations of us even smaller,” zegt Mark over de beginjaren. Die verwachtingen veranderden echter in 2003, toen er een ambitieus programma lag en voor het eerst de voorkant van NRC Handelsblad gehaald werd. Een mijlpaal, maar direct met een keerzijde. Er ontstond dat jaar ook een financieel tekort, en dat nieuw was voor het duo. “We sat down and took a 100.000 off our budget in one week. The feeling to have so much control over our project was good.” “Het publiek heeft er niks van gemerkt,” zegt Femke. “We had a lot of companies with only one or two people in it. We did no publicity. Our core audience knew us. It was pretty amazing year in many ways.” “Ook wel een beetje hysterisch, “ zegt Femke. “Maar we hebben het tekort wel in 1 jaar ingelopen.”

“Another big moment for me was coming home from New York in 2006 and reading in the newspaper that Groningen was to get an International Performing Arts Festival, because Groningen ‘didn’t have one’. And that there was a lot of money and they were going to get an international director with a real international network, together with a real professional organization.” Dat was een klap in het gezicht van zowel Mark en Femke. “Voor mij was het een hele onbekende situatie. Daar verbleekt een tekort bij,” zegt Femke. “I’m happy to say that we were able to have the right discussions with the right people,” zegt Mark. Uiteindelijk is het nieuwe festival er niet structureel gekomen. “When I was performing on the streets I used to say: the best thing that can happen is that somebody tries to get a bus through our performance. Then it get’s interesting. But is was a very formative moment for me.

Dit waren de moeilijke momenten, maar er waren ook genoeg momenten waar met grote voldoening op wordt teruggekeken. “Getting better funding in 2009 was a really fundamental moment for us,” zegt Mark. “Het plezier komt natuurlijk ook doordat het alleen maar een stijgende lijn is geweest,” zegt Femke. “Voor 2009 kregen we nooit het gevraagde subsidiebedrag of sponsorbedrag en dat geeft ook weer veel vrijheid.” “We didn’t lose our fun in organising it and that’s quite a trick. We had a lot of fun together in a sometimes very complex environment,” aldus Mark.

De organisatie
“Wat Mark altijd zegt over onze organisatie, is dat we het model van een theatergezelschap hebben gebruikt,” zegt Femke. “Omdat dat het enige model was wat hij kende.” “Right,’ zegt Mark. Vandaar dat de organisatie uit zoveel vrienden en kennissen van Femke bestaat. “With Femke coming in we got immediate access to a lot of young, bright people. I laugh about it now, when I tell people that the cook is Femke’s boyfriend, and her assistant is an old flat mate, and the head of ticketing is his girlfriend. And Femke’s boyfriend’s best friend, Arnout, who is also a builder, is now head of production. And our head of programme production, Henk, his wife is involved in bookkeeping and she is also involved with the scouts, who’ve been working on the festival for years. It is the emotions and dimensions of a village, in the context of a city.”

“We hebben een waanzinnig zelfevaluatieve en kritische organisatie. Dat gaat van de eetbonnetjes die er niet goed uizien tot wel of niet spelen in de Oosterpoort. Dingen kunnen altijd beter en anders. Er is een hoog tempo. Dat is onze sterkste troef voor overleven. Dat we zo elastisch zijn als een gummetje,” zegt Femke.

“We’re very restless in a good way,” zegt Mark. “Rusteloos met wortels, dat is wel heel bijzonder,” vult Femke aan.

Groningen
Noorderzon past bij Groningen en andersom. “Het is alsof wij Groningers een onuitgesproken deal hebben gemaakt. Wij hebben er voor gekozen om hier te leven, dus we willen het ook zo leuk mogelijk maken. Daarom is iedereen ook bereid om die extra mile te lopen voor zoiets als Noorderzon. Ik denk dat iedereen nu wel doorheeft dat hier van alles kan. Dit is een stad die meedoet. En Noorderzon is daar een onderdeel van,” zegt Femke. “Groningen is an intelligent place that quickly understood what we wanted. We got massive support from our audience, and they are really up for an adventure,” zegt Mark. “Groningen in 2011 is a much more self-assured place than it was in 2001 when I came here. There is a growing collective pride. I love it when a touring list goes like Zürich – Paris – Groningen or whatever. In bigger cities you have the problem that what’s news on Tuesday is already forgotten on Thursday. While in Groningen it can still be news a month later. Which is useful.”

Femke spreekt met trots over het publiek en de vele vrijwilligers die Noorderzon mogelijk maken. “Ons kapitaal zijn onze bezoekers en de vrijwilligers. Mensen in Groningen gaan eerst maar eens kijken voordat ze oordelen. ‘Oh, was het Japans? Ik vond het gewoon heel leuk.’ Dat soort opmerkingen krijgen we vaak.” “It’s a weird variant of ‘doe maar gewoon’,” zegt Mark. “We willen ons publiek zoveel mogelijk ruimte geven, letterlijk en figuurlijk. Je mag iets ook gewoon leuk vinden, zonder dat je weet dat het losjes is geïnspireerd op Beckett. Dat heeft ons publiek goed begrepen.”

“I’m not sure if I’m more proud of our festival or of the way we make it. We have a festival for 11 days but we also have a life for the rest of the year,” zegt Mark. “Goed gezegd!” zegt Femke.

Interview: Mark Hospers en Nynke Oele

Tekst: Nynke Oele
Foto: Miriam Jakobs