Een theaterfestival door de ogen van een muziekliefhebber

Ik ben vooral een liefhebber van muziekfestivals en dansvoorstellingen. Maar sinds ik Noorderzon heb leren kennen, maak ik jaarlijks plaats voor een portie theater. Mijn afgelopen week bestond uit drie dagen concerten op Pukkelpop en drie dagen theater op Noorderzon. Nu maak ik de balans op. Hoe ervaar ik beide? Welke rol speelt muziek bij theater en theater bij muziek? Zal ik altijd naar theater blijven kijken door de ogen van een muziekliefhebber?

Het grappige is dat muziek en theater vaak overlappen. In het theater dat je op Noorderzon ziet, is bijna altijd muziek bij de voorstelling. En een band kan zijn optreden heel goed verrijken met een theatrale act. Toch speelt muziek natuurlijk een totaal andere rol in theater dan bij een concert, waar muziek centraal staat.

Neem de voorstelling Dark Circus van Stereoptik, twee Franse kunstenaars die live een verhaal tekenen met onder andere zand en Oost-Indische inkt. Het verhaal gaat over het Dark Circus dat alleen eenmalige acts vertoont: alle performers vinden namelijk hun einde in de piste. De acrobate valt neer en de leeuwentemmer wordt opgegeten. De voorstelling werd begeleid door typische circusmuziek op de piano, maar die klonk wel triest. In dit geval was de muziek een attribuut, een aankleding van het geheel die bijdroeg aan de beleving van het verhaal.

In Gravity & Other Myths miste ik de meerwaarde van muziek

Echte circusacts zijn er ook op Noorderzon. In Gravity & Other Myths brengen de acrobaten van Backbone die gelukkig wél tot een goed einde. Minutenlang op de handen staan of stokken balanceren op het voorhoofd, drie vrouwen tegelijk door de lucht slingeren en iemand laten hangen aan haar hoofd. Begeleid door een altviool, wat slagwerk en een keyboard haalde de groep adembenemende capriolen uit. Maar in dit geval draagt de muziek weinig bij, vind ik. Die zwelt slechts wat aan op spannende momenten, maar meeslepen deed zij mij niet. Er zit bovendien geen verhaal in het stuk, maar het bestaat gewoon uit circustrucs die net zo spannend zijn zonder muziek.

Jammer, vond ik als muziekliefhebber. Ik dacht aan het ballet, dat me vaak zo ontroert juist door de samensmelting van muziek met beweging. Daar staan muziek en dans vaak gelijk aan elkaar, hoewel je misschien zou denken dat de muziek de dans ondersteunt. Het orkest zit immers altijd onzichtbaar in de bak te spelen. Ik miste die waarde van muziek in Gravity & Other Myths.

En andersom dan: wat kan theater toevoegen aan een muziekoptreden? Ik kan alleen maar denken aan The Flaming Lips die ik afgelopen vrijdag zag op Pukkelpop. Een psychedelische rockband met frontman Wayne Coyne die gekleed in glitter en kleur even vaak van outfit wisselt als dat er attributen op het podium worden opgezet: eenhoorns, regenbogen en oogballen, niet echt het soort voorwerpen dat je dagelijks met je meedraagt. Ze zijn er om de muzikale act kracht bij te zetten. Coyne zingt dat er eenhoorns zouden moeten bestaan, terwijl hij op een eenhoorn door het publiek rijdt. Ja, je bent een performer of je bent het niet.

Annie Dorsen’s The Great Outdoors deed mij denken aan Nicolas Jaar, mijn favoriete geluidskunstenaar

Een ander dingetje: bij het theater op Noorderzon heb ik vaak geen idee wat ik heb gezien als ik de zaal uitloop. Dat is heel anders bij muziekoptredens. Zo nu en dan zie je een eenhoorn of een rare visual, maar over het algemeen is pop-, rock-, indie- en elektronische muziek best straight forward. Maar toen ik in de aangenaam warme koepel van Annie Dorsen’s The Great Outdoors lag, waar een sterrenhemel om mij heen tolde terwijl random teksten werden voorgelezen afkomstig van Reddit, moest ik toch denken aan mijn all time favourite geluidskunstenaar Nicolas Jaar, die mij keer op keer verward achterlaat na soundscapes van brekend glas, gesamplede quotes en andere onidentificeerbare geluiden.

Dat was misschien de enige artiest op Pukkelpop die verwondering teweegbracht. Maar ook Annie Dorsen op Noorderzon deed mij afvragen: wat was haar bedoeling? Wilde ze door ons in The Great Outdoors te leggen, laten zien hoe onze connectie met de natuur verslechtert door ons tegelijkertijd die teksten uit de digitale wereld te laten horen? Was het dat contrast dat ze wilde laten zien?

De vragen die ik heb bij de muziek van Nicolas Jaar zullen altijd onbeantwoord blijven. Deze vent loopt na zijn optreden weg zonder iets te zeggen, waarschijnlijk om zich voor te bereiden op zijn volgende onbegrijpelijke set. Interviews geeft hij nauwelijks en hoewel hij steeds meer geprogrammeerd wordt op grote festivals, is zijn muziek nog steeds niet toegankelijk. Uitleggen wat hij ermee bedoelt, is er niet bij.

Zo’n Nicolas Jaar zie ik niet na zijn optreden nog even een biertje bestellen aan de festivalbar

Dat is bij Noorderzon wel anders. Het barst van de gelegenheden om met de theatermakers te praten: nagesprekken met Joost Ramaer, radio-interviews bij Glasnost en de talkshow Arno's Aperitief in de Spiegeltent zijn momenten waarop de makers te horen zijn. Bovendien kom je ze ook tegen bij voorstellingen van hun collega's en borrelen ook zij gewoon op het Spiegelterras. Bijzonder vind ik dat: ik zie Nicolas Jaar nou niet echt een biertje bestellen en nog even over het terrein rondbanjeren. Alleen kleinere en lokale bands doen dat misschien: ik zag de bandleden van Palace uit Londen op een gegeven moment wel lopen en de Belgische bands zullen ook wel de rest van Pukkelpop hebben bekeken.

Nog meer overlap: Tank and the Bangas uit New Orleans stond dit jaar zowel op Het Dok geprogrammeerd als op Pukkelpop. Tarriona 'Tank' Ball zingt en swingt niet alleen, ze vertelt en beeldt ook verhalen uit. Theater, muziek, dans en poëzie komen samen bij deze band. Ze vraagt ons te bewegen, te dansen. Bij Het Dok lukt dat minder goed door de vijver, maar in de tent op Pukkelpop krijgt ze het gehele publiek synchroon aan het dansen.

Hoewel muziek en theater dus gemakkelijk kunnen overlappen, gaan ze ook heel goed zonder elkaar. Maar ik moet toegeven: ik mis bij theater vaak een grotere rol van muziek. Ik hou ervan om meegesleept te worden in een concert, dat je niet meer door hebt dat je mond open is gevallen, dat je mee zit te wiegen in je stoel of jezelf ineens aan het dansen ziet gaan. Maar het theater geeft weer veel stof om over na te denken, (actuele) thema's zoals de digitalisering bij Annie Dorsen of de manier waarop we kunnen genieten van leedvermaak bij Dark Circus.

In dat geval heeft Noorderzon het maar goed geregeld. Na een zwik theater om je hersens over te breken kun je je laten meevoeren door muziek op Het Dok of Podium op Zuid. Een perfecte combinatie voor een muziekgek als ik. Ik kan niet wachten om de volgende vijf dagen van Noorderzon te ontdekken.

Stella Vrijmoed