Matroeshka’s in Groningen

“Mariano Pensotti vertolkt met Burning bright in the forest of the night alles waar Noorderzon voor staat in 2017.” Dat zei programmeur Mark Yeoman in de Mark Talks over de programmering met Joost Ramaer, voorafgaand aan het festival. Gisteravond heb ik de voorstelling gezien, die voor mij de achtste was deze Noorderzoneditie. Mijn indruk tot nu toe is dat de theatermakers zich dit seizoen laten inspireren door de onrust en conflicten in de samenleving.

In alle voorstellingen komen de verhoudingen tussen individuen en groepen naar voren en daarbij valt het op dat het publiek in veel voorstellingen een belangrijke rol speelt. Hoe kijken we naar onszelf en naar elkaar? Hoe interacteer je met anderen?  Sommige makers roepen deze vragen op door participatie van het publiek te vragen zoals Chenevier en 600 HIGHWAYMEN doen, of andersom, zoals Pensotti, door van zijn personages publiek te maken. 

De klassenstrijd is niet op te lossen zonder feminisme, en andersom

Pensotti geeft zijn voorstelling de vorm van een matroeshka, zo’n Russische popjes-in-steeds-grotere-poppen-pop: een film in een toneelstuk in poppentheater. Daar zijn zelfs ook nog de lagen van het leven zelf aan toe te voegen. In Burning Bright speelt de Russische revolutie in het verleden, maar ook in het heden, in het leven van Pensotti’s personages en in ons eigen leven, als theaterpubliek.

In zijn ingenieuze constructie stelt Pensotti de levens van drie verschillende vrouwen centraal, die door een glimp van elkaars (fictieve) leven op te vangen, geïnspireerd worden tot een persoonlijke revolutie. In dit verhaal over onderdrukking en het gevecht om vooruitgang laat Pensotti zien dat ongelijkheid in de maatschappij niet op een enkel veld bevochten kan worden. De klassenstrijd is niet op te lossen zonder het feminisme, of zonder het aanpakken van racisme, en andersom.

Als strijdtoneel kiest hij het menselijk lichaam, dat door het kapitalisme de belangrijkste handelswaar is geworden. Want het mechanisme van kapitalisme kiest de grootste markt en een lichaam hebben we allemaal. Hoe ironisch. Kapitalisme vaart op de grootste overeenkomst van zijn klanten – wij hebben allemaal een lichaam – om vervolgens hun verschillen – geslacht, huidskleur – uit te buiten voor zijn eigen controle.

Pensotti laat anarchisten een ruige pornofilm maken, met de opgegraven lijken van Lenin en Walt Disney als ‘acteurs’

Pensotti verbeeldt in zijn stuk hoe wij gevangen zitten tussen gelijkheid en verschillen, tussen communisme en kapitalisme. Door anarchisten een ruige pornofilm te laten maken met de opgegraven lijken van Vladimir Iljitsj Lenin en Walt Disney als ‘acteurs’, verbeeldt hij dat chaos met ons aan de haal gaat als we via het ene systeem het andere proberen te onderdrukken.

Aan de hand van zijn inspiratiebron Alexandra Kollontai, een vergeten feministe uit de tijd van de Russische revolutie, laat hij zien dat wij veel goede ideeën achteloos wegspoelen, omdat zij ontstaan zijn vanuit ideologieën die wij in hun geheel beoordelen op hun misdaden.

Niet alleen Pensotti laat in zijn voorstelling zien dat een kijkje nemen in het leven van anderen en je door elkaar laten inspireren belangrijk is in 2017. Salia Sanou, een choreograaf uit Burkina Faso, doet dit door in zijn dansvoorstelling Du Désir d’Horizons ons te laten meevoelen met de conflicterende emoties van vluchtelingen. 600 HIGHWAYMEN en Marco Chenevier laten het publiek kiezen of ze kijken naar, of deelnemen aan de voorstelling. Annie Dorsen geeft digitale haatuitingen een serene stem onder de sterrenhemel. Sarah Vanhee maakt van moordenaars regisseurs van haar film.

De makers doen hun best ons te inspireren te bekvechten met, én te luisteren naar elkaar

Al deze makers inspireren het Noorderzonpubliek door stemmen aan het woord te laten die we normaal niet horen, of waar we zelfs een beetje bang voor zijn. Ze laten zien dat het publiek en de makers elkaar nodig hebben. Dat er zonder interactie geen show is.

Pensotti omvat met zijn overweldigende voorstelling in Matroeshka-vorm inderdaad al deze thema’s, zoals Yeoman aangaf. De makers doen hun best om ons te inspireren om net als de personages van Pensotti te bekvechten, naar elkaar te luisteren, kijkjes te nemen in elkaars leven, het oneens te zijn, te bekvechten, te luisteren, ons te laten inspireren.

Om verder te komen.

Marike Masker