Weet je water, weet je stad

Door: Nicky Palmans

‘Alle grote rivieren verdienen een biografie – schrijft u mee?’ 
Zo luidt de stem die ik hoor door de koptelefoon op mijn hoofd terwijl we door de straten van Groningen rijden. Wij bevinden ons in een autobus uit 1981. Vooraan in die bus staat Bram Esser. Met een hoofd vol krullen en een eigenaardige bril op, moet hij de reisleider wel zijn. Bram vertelt (om bij te dragen aan ons ‘waterbewustzijn’) over een achtergrond van tropisch klinkende muziek. Dat geeft deze toer nu al een schoolreisjesgevoel. Om mij heen zitten een stuk of twintig mensen met een leeftijd tussen de 25 en 90. 

Een schoolreisje voor volwassenen dus. 

Platform GRAS: Urban tour ontdekkingstocht
Platform GRAS: Urban tour ontdekkingstocht

Als ik om kwart voor twee naar het ontmoetingspunt fiets, ben ik nog in de veronderstelling dat ik deel ga nemen aan een toer door de stad. Dat ik hier behoorlijk naast zit, blijkt als wij aankomen bij de eerste stop. Deze ligt niet in de stad, maar juist erbuiten. Bij de Hoornsedijk, op de grens tussen Groningen en Drenthe. We staan met ons allen in een halve cirkel om een stukje rivier heen, de Drentse Aa. Want dat is vandaag ons doel: zien waar het water vandaan komt dat zo vanzelfsprekend elke ochtend uit je douchekop stroomt, of in je waterfles uit een Noorderzon tappunt.

Bram vertelt ons dat de rivieren de Drentse Aa en de Hunze ons Groningers heeft voortgebracht. Deze rivieren komen samen bij Koningslaagte en bij Pieterburen vinden ze hun oorsprong vanuit de zee. De waterkennis vliegt me al snel om de oren. Want wist je dat de Drentse Aa zeeklei meevoert vanuit de zee? En dat deze zeeklei te vinden is in (voormalige) oevers helemaal tot aan De Punt? Bram wijst naar een lichte welving in het landschap waar vroeger de Drentse Aa liep en waar nu een dijkje van zeeklei is ontstaan. Brams enthousiaste verhalen over het landschap en de rivieren worden aangevuld door de kennis van mijn mede-toergangers. Zij weten nog hoe de rivier lang geleden liep of hebben vroeger, net als de grootouders van een boer in de omgeving, rechtstreeks water uit de Drentse Aa gedronken. 

Drentse Aa water wordt trouwens nog steeds gedronken door alle Groningers, alleen vaak niet meer rechtstreeks. Een stuk verder in Drenthe wordt water gewonnen uit deze rivier, wat samen met grondwater uit de provincie ons drinkwater wordt. Fascinerend, vind ik, dit heb ik eigenlijk nooit geweten. 

Dat grondwater brengt ons naar onze volgende stop, een waterzuiveringsinstallatie in Onnen waar Wiebe ons heenrijdt. We stappen uit in het prachtige Groningse landschap waar het buiten verrassend stil is, gezien het feit dat er in de gebouwen naast ons gigantische installaties aan het werk zijn die water uit de grond pompen, filteren en vervolgens opslaan. ‘Dat komt door de hoogte van het gebouw,’ vertelt Bram. ‘Hierdoor kan het geluid naar boven weg en hoor je er buiten helemaal niks van.’ We worden rondgeleid over het terrein en door de gebouwen. Buschauffeur Wiebe ontpopt zich al snel tot een ware waterexpert. Hij heeft 31 jaar op dit terrein gewoond en weet er werkelijk alles van af. Het hoogtepunt van de stop volgt wanneer we in een van de gebouwen enkele trappen naar beneden afdalen om daar eerst het pure grondwater te proeven en vervolgens het gezuiverde water dat in elk Gronings huishouden uit de kraan komt.

Het grondwater smaakt nog naar ijzer. Het gezuiverde water niet, daar is het ijzer uitgefilterd. Ook al nooit geweten. 

Na een zeer uitgebreide rondleiding volgt onze laatste stop die het schoolreisje compleet maakt: een bezoek aan ijsboerderij de Onnenpolder, waar we allemaal twee bolletjes ijs mogen uitzoeken. Vergenoegd zitten we aan picknicktafels onze ijsjes op te eten en nog wat na te kletsen waarna we weer terug de bus in gaan.

Interessant hoe je een stad zoveel beter kan leren kennen alleen al door te zien waar haar water vandaan komt. En ook leuk om te weten, wanneer je weer eens een slok neemt, dat watervlooien de eerste indicator zijn dat je water veilig genoeg is om te drinken. Ja, zoek dat maar eens op! 

Op zoek naar de bron van ons drinkwater. Bram Esser / Platform Gras. Startpunt Moesstraat.