Zinvol theater is relatief

Door: Jorien de Boer

Een kunstenaar maakt iets – maar voor wie en waarom? Hoe verhoudt het gemaakte zich tot de maatschappij en welke rol wil die creatie hierin vervullen? Naast alle theatervoorstellingen op Noorderzon klinkt ook de kritische vraag: ‘Wat is eigenlijk de zin van theater?’

Hanka Otte gaat in haar lezing De zin van theater in op de rol van theater en andere kunstvormen in de samenleving. Ze bespreekt daarbij de mogelijkheden van kunst om mensen samen te brengen. Dat is nog niet zo makkelijk, want theaterbezoekers lijken nogal op elkaar. De beoogde verbroedering is dan helemaal niet aan de orde, die vond al eerder plaats. Het is dus interessanter om de atypische theaterbezoeker te leren kennen en je af te vragen hoe je die kan betrekken bij theater. Otte werpt de vraag op of en hoe we meer ruimte kunnen bieden aan kunst van betekenis.

De belangrijkste voorwaarde voor zinvolle kunst is de relatie tussen het publiek en het getoonde. Op die manier wordt kunst persoonlijk en kan zij echt iets betekenen voor het publiek. Kunst kan een aanzet geven om iets uit te voeren, een probleem aan te pakken, een doel te bereiken. Jongeren die naar aanleiding van een theatervoorstelling een jeugdsoos bouwen, een dakloze die een dak krijgt aangeboden door de creatie van een kunstenaar of de statushouder die deelneemt aan een kunstproject en zo zijn Nederlands oefent – het zijn slechts enkele voorbeelden van zinvolle kunst.

In Groningen heerst een open cultuurklimaat

In het debat dat volgt op de lezing van Otte dient zich een logische vervolgvraag aan: moet kunst altijd zinvol zijn, is ‘leuk’ niet voldoende? Het raakt aan die grote, bijna niet te beantwoorden vraag wat kunst wel is, en wat niet. Een creatie kan je niet sturen, een eindproduct is niet altijd vooraf vastgesteld: kunst brengt risico’s met zich mee. Jeffrey Meulman, festivaldirecteur en programmeur, roept op om ruimte en vertrouwen te geven aan kunstenaars en hun idealisme zodat zij kunnen werken aan zinvolle kunst zonder zich tijdens het productieproces al te hoeven verantwoorden. Hij is hoopvol, want, zegt hij: ‘In Groningen heerst een open cultuurklimaat.’ De ruimte om zinvolle kunst te maken en te vertrouwen op het makerschap van kunstenaars is volgens hem al aanwezig. De kunstenaar moet alleen wel zelf die ruimte opeisen en ook zelf blijven nadenken over de zin van zijn eigen kunst.

De relatie tussen kunst en het publiek maakt theater zinvol – of niet. Toch ben ik niet van plan om een jeugdsoos te bouwen of via een voorstelling een andere taal te leren. Voor mij is zinvol theater een inspiratiebron, ook als dat niet direct ergens toe leidt.

 

De zin van theater (lezing + debat). Hanka Otte e.a.