Frank Schaap

'Steekijs. Steekijs en de laatste ronde in de Spiegeltent, dat is voor mij Noorderzon. En een adrenalinestoot aan cultuur en buitenleven. Het is bovendien een plek waar ik dingen heb mogen uitproberen. Mijn sport is het om te bedenken wat je in de ruimte allemaal kunt doen, hoe ik mijn achtergrond als grafisch ontwerper kan gebruiken om theatervoorstellingen te maken. Meer dan alleen zo’n stom stukje drukwerk.'

Zegt Frank Schaap (35). Hij is bij Noorderzon vooral druk met het project Format GAVA, een concept dat zelfs wordt geëxporteerd. Vijftig weken per jaar is de muziekkoepel van het Noorderplantsoen het domein van hangjongeren, picknickers, een enkele t’ai chi-beoefenaar, junks en honden. Maar als Noorderzon aanbreekt, is er onder dat dak geen plek meer voor die categorieën – op precies één hond na. Dan worden er grote schermen opgehangen, dan worden er beelden uit kast en kelder van GAVA (Gronings AudioVisueel Archief) vertoond, dan wordt er daar, door vooral Gronings talent, bijpassende muziek bij gemaakt. Dat is Format GAVA.

Toen Noorderzon-directeur Mark Yeoman net in Groningen zat, deed hij een heel verstandig rondje langs de 'creatieve bolwerken' in de stad. Zo kwam hij ook terecht bij Studio Frank & Lisa, het toen zojuist opgestarte ontwerpbureautje van Frank Schaap en Lisa Sportel. 'We waren in de markt voor het posterontwerp', zegt Frank, 'maar we werden het net niet.'

Studio Frank en Lisa deden voortaan wel de aankleding van het park, gedurende het festival. Maar dat was en is eigenlijk meer Lisa’s ding. Tussen Frank en Noorderzon bleef het intussen broeien. 'Het kwam steeds stiekem bovendrijven. Zo van dat je net niet een relatie hebt gekregen met iemand die toch wel erg leuk is, en dat je elke keer als je diegene tegenkomt weer denkt van… hmmm, toch jammer.' Lacht: 'Tenminste, zo voelde ik dat.'

Dus ging hij, los van Lisa (niet zijn vrouw, trouwens), toch weer met Yeoman aan de babbel. Hij bedacht een plan voor de spiegeltent: verschillende activiteiten op verschillende podiumniveaus. 'Een band en een standup-comedian. Het publiek zou dan koptelefoons dragen en moeten kunnen schakelen tussen die twee. De een lacht, de ander is aan het boogieën. Zo word je ook elkaars publiek.'

Een mooi plan, maar het werd hem niet: te duur, en Yeoman had alweer andere plannen voor die tent. Dus verlegde Frank zijn aandacht naar de muziekkoepel, op spuugafstand van de vaste plek van die spiegeltent. Dat werd in eerste instantie Format 3000: met vier schermen, waarop de eigenlijke actie geprojecteerd werd. Die vond plaats in een zeecontainer, 'daar gebeurde alles. Het kon daar wel bloedheet worden, zeg.'

Theatermakers, videokunstenaars, vormgevers, illustratoren en wat al niet: Frank zocht ze bij elkaar en dan maakten ze er wat van. Af te wikkelen in 25 minuten. Met 25 frames per seconde, keer vier (voor het aantal schermen, nu zijn het er drie) en een forse rekenfout kom je dan op 3000. 'Als je goed rekent, zijn het natuurlijk 30.000 frames. Maar daar heeft nooit iemand iets van gemerkt.'

Op een gegeven moment was Frank er flauw van. 'We hadden iedereen wel gehad'. Hij besloot tot een Noorderzon- 'sabbatical' van twee jaar, maar het tweede jaar stond hij al weer te oberen in de VIP-tent, die zijn vrouw bestierde. 'Ik vond er niks aan om op Noorderzon als publiek rond te lopen.'

Na een soort goed-nieuws-project, waar op zijn minst twee huwelijksaanzoeken èn de aankondiging van een geboorte aan gekoppeld kunnen worden, ging Frank weer verder met het Format-formaat. Deze keer in samenwerking met GAVA, al liep de eerste ontmoeting met GAVA’s René Duursma bijna verkeerd af. 'Wat een gigantisch arrogante kwast, dacht ik. Nu is-ie mijn beste vriend.'

Hoe dan ook: Format GAVA is in de loop der jaren een mooi podium geworden voor meest jonge, meest Groninger kunstenaars, meest muzikanten. Lui als Flux, Meindert Talma, Krause en Kim Janssen zoeken dan die beelden uit de archieven die bij hun liedjes passen, of andersom. Opdat beeld en geluid elkaar maar mogen versterken.

Wat overigens al die tijd gebleven is, is het koptelefoon-concept. Daardoor kan de hele voorstelling soms op een onverwachte manier worden uitgebreid. 'Alles wordt dan deel van het geheel, van het gras om de koepel heen tot de ettertjes op de heuvel daarachter, mannetjes zoals ik twintig jaar geleden, die de boel het liefst zouden verstoren. Beeld en geluid kunnen dan zomaar sync lopen, als klittenband in elkaar grijpen.'

Terwijl Frank alweer zint op nieuwe projecten, wordt het concept al elders uitgevoerd, onder andere naar het Rotterdams Filmfestival en naar een dorp even buiten Barcelona. Omgekeerd komen archivarissen aller landen in Groningen de kunst afkijken, 'want hier zijn ze heel ver met het digitaliseren van het archief. Er moeten er ook wel steeds meer nieuwe beelden bijkomen, want ik merk dat de muzikanten wel steeds naar dezelfde pareltjes grijpen.'

Enne, die ene hond? Dat is Franks huisgenoot Mobi, die tijdens de voorstelling werkelijk niemand in de muziekkoepel toelaat. 'Een prima bouncer.'

Het Noorderzon-museum
'Tie wraps! Je weet wel, die plastic bandjes die politie ook wel als handboeien gebruikt. Daar kun je echt alles mee vastmaken, dat is de Ducttape van de 21ste eeuw.'

Door: Jacob Haagsma