LS

Noorderzon is een festival met een eigen, opvallende vormgeving. Dat is niet altijd het geval geweest: tot 1996 had het festival een redelijk ‘simpele’ vormgeving, waarin de zon een vrij grote rol speelde. Na dat jaar was er bijna altijd een opvallend ‘boegbeeld’, dat vooral opviel op het magazine en de affiches.

In 1996 begon de ‘dierenserie’, met kleurige illustraties van dieren met menselijke kenmerken. In dat eerste dierenjaar was het boegbeeld een corneille-achtige vogel op mensenbenen en hoge, rode pumps die lijkt te vliegen en te rennen tegelijk. De serie duurde nog drie jaar, met een rode vis met wimpers en make-up en mensenarmen (1997), een mol die met de bovenste helft van zijn/haar lijf boven de grond uitsteekt, met de neus de lucht in, en zijn/haar mensenborsten en rood gestifte lippen toont (1998), een plassende, groene kikker met witte mensenbillen die achterom kijkt (1999) en een speelse grijze hond met Dalmatiërvlekken, met flapperende oren op mensenvoeten, maatje 46 (2000).

In 2001 neemt LS Ontwerpers BNO de vormgevingsklus op zich. De eerste twee jaar hebben de communicatiemiddelen een minder expliciete vormgeving: een afbeelding met een ‘vierkant’ eromheen. Na die twee jaren waarin een collega de vormgeving deed, start Dirk de Jong in 2003 met de Noorderzonopdracht. Hij verzorgt de vormgeving van bijna alles op het festival. Dirk: ‘Ik ontwerp voor het magazine en voor alle uitingen op het terrein, zoals banieren en borden, alle merchandise, tickets, muntjes, pasjes en flyers, dat soort dingen. Maar het magazine is het meeste werk.’ Gelukkig krijgt hij hierbij veel hulp van zijn LS-collega's Kenny Venekamp en Wim Vaas.

In 2003 begon Dirk ook met een dierenserie, maar dan door middel van fotografie. Dirk: ‘Je moet niet proberen de eerdere ontwerpen na te maken bij de overgang naar een ander bureau.’ Hoewel door Noorderzon door deze veelvuldige keuze van dieren in de vormgeving ‘iets met dieren’ lijkt te hebben, is dit geen bewuste beeldvorming. Dirk: ‘De vormgeving van Noorderzon is a-conceptueel en dus niet gebaseerd op een idee of een concept. Alleen in 2006 was dat wel het geval. Dat jaar had een adelaar, omdat de programmering op de Verenigde Staten was gericht.’

Voor de rest stonden al die dieren door de jaren niet voor een bepaald thema. ‘Er hoeft geen link te zijn met het festival zelf. Noorderzon heeft zo’n brede programmering. De aandacht moet gaan naar het geheel en niet naar een deel van Noorderzon. Het moet een boegbeeld dat vragen oproept, dat opvalt en dat mensen zich kunnen herinneren. Het hadden ook beelden kunnen zijn, zoals gebruiksvoorwerpen of planten.’

Maar was het beeld van 2007 toch eigenlijk ook niet stiekem gericht op het thema? Het thema van dat jaar was namelijk ‘Looking up’, waarbij aandacht werd besteed aan de cultuur uit het noorden van Europa. En die hond lijkt toch behoorlijk omhoog te kijken...  
Die bekende hond van 2007 is Doenja, de Weimaraner van Dirk. ‘Ik had de foto van de hond als een van de beelden gekozen. Dit beeld werd meteen uitgekozen door de organisatie. Doenja is de enige hond die een pasje heeft gehad om voorstellingen te kunnen bezoeken. Ik heb haar uiteindelijk toch maar niet naar voorstellingen laten gaan. Alleen op uitnodiging, als gast bij Arno's Aperitief.’

Dirk doet de fotografie voor het boegbeeld vaak zelf. ‘De adelaar, dat was een stockfoto. Het lieveheersbeestje ook. Maar voor de vissen, in 2004, ben ik naar de Vismarkt in Groningen gegaan. Ik heb daar bij een viskraam op de markt al wat vissen gefotografeerd. Daar stond ik, midden op de markt met een groot stuk wit karton en statief en die vissen. Dat vonden verkoper en omstanders erg grappig. En ik heb ook een stuk of acht vissen gekocht en mee naar huis genomen om ze daar op de foto te zetten.’

Ook het beeld van 2005 komt niet uit de camera van Dirk. In dat jaar is het boegbeeld een groen insect met grote, oranje ogen. Is het een sprinkhaan? Dirk: ‘Het is een microscopische opname van een fruitvliegje. Die foto is niet speciaal voor Noorderzon gemaakt. Ik vertel Arno van der Heijden altijd wat de vormgeving het wordt, en daar 'doet' hij altijd iets mee. Dat jaar in Arno’s Aperitief een biologe uitgenodigd om over het fruitvliegje te vertellen. Waarschijnlijk wisten veel mensen niet dat dat vanwege die vormgeving was.’

Ook in 2003, het jaar van de muis, was ook niet alles wat het leek. Die muis blijkt een ‘muis’, want eigenlijk was het een rat. Die rat moest, vanwege de combinatie met het tweede boegbeeld, de muizenval, voor muis doorgaan. ‘Een rat wordt als huisdier gehouden en is dus wat makkelijker te vinden. Ik heb die rat geleend van een dierenwinkel. Ik heb hem mee naar de studio genomen, en de volgende dag weer teruggebracht naar de winkel.’

2003 was niet het enige jaar met een dubbel boegbeeld. Er waren de twee soorten vissen en het fruitvliegje ‘deed het’ in zijn jaar samen met de wesp. Wat wel vanaf 2003, tot dit jaar, elk jaar hetzelfde was, was de vlakverdeling. Dirk: ‘Theateraffiches zijn normaal gesproken helemaal volgebouwd met beeld en tekst. De vormgeving van Noorderzon onderscheidt zich door een witte achtergrond met een solitair beeld.’

In 2010 heeft hij, voor het 20-jarige jubileum, afgeweken van de traditie van de witte achtergrond. ‘Voor het jubileum heb ik gekozen voor een zwarte achterkant, in plaats van en witte. Dat kan iets eenmaligs zijn, maar het kan ook de overgang naar iets totaal anders. De tijd zal het leren.’ Waar Dirk al eerder van af was gestapt, was de ‘dierenreeks’. Voor de vlam/lucifer van 2010, was er in 2008 al een magazine met een paardenbloem op de voorkant. ‘Ik ben met beesten begonnen, maar op een gegeven moment moet je oppassen dat je niet in herhaling gaat vallen. Elk boegbeeld moet mensen verrassen en vernieuwend zijn.’

Het bloementhema heeft zich in 2010 niet doorgezet, maar voor 2011 is er weer een mogelijkheid. Dirk begint al bijna met de vormgeving van het komende jaar. ‘Ik begin rond januari met het nadenken over het boegbeeld van dat komende jaar. Ik ben daar helemaal vrij in. Ik ontwerp een serie affiches en daar kiezen we samen met de organisatie het boegbeeld uit voor dat jaar. Het is leuk om te doen, elk jaar weer. Ik ga tijdens het festival zelf elke avond naar Noorderzon. Maar dan let ik niet op de vormgeving, maar op de optredens. Mark Yeoman heeft een goede programmering. Het is knap dat hij met zo’n budget zo’n breed festival op weet te zetten.’

Door: Harma Zant

Zie ook deze editie van het Noorderzon-journaal van 1TV, waarin Dirk vertelt over de vormgeving van 2010. Een eerdere editie gaat over de vormgeving van 2009.