Marcel 't Sas

20 jaar: Marcel 't Sas

Marcel ’t Sas stond mee aan het roer bij de allereerste editie van Noorderzon. ‘Ik was duidelijk tweede keus, een tussenpaus.’ Maar, misschien nog belangrijker: hij bedacht de naam.

Ja, die naam. Die bedacht Marcel ’t Sas op een plek nog noordelijker dan Groningen, ja, die plekken bestaan. Hij deed destijds het Groninger Bevrijdingsfestival, ook in het Noorderplantsoen. In ’91 vertrok hij pal na dat festival naar Terschelling, om eens flink uit te blazen van de vermoeienissen.
Toevallig logeerde hij vlak naast de boerderij van Hessel van der Kooij, de Terschellinger horeca-ondernemer annex zanger die dat jaar de eerste helikopter-act van de verzamelde Nederlandse bevrijdingsfestivals was. (Noot: tegenwoordig worden de festivals in het land verdeeld onder drie helikopter-acts, maar bikkel Hessel vloog door het ganse land).

Hoe dan ook. ‘Het regende pijpestelen daar op Terschelling, de godganse dag. Dat deed ons zo naar de zon verlangen, dat we met deze naam op de proppen kwamen.’

Het was een naam met een dubbele betekenis, vond hij. ‘Ten eerste wilden we graag letterlijk de zon naar het noorden brengen. Ten tweede is er natuurlijk die zegswijze, ‘met de noorderzon vertrekken’. Doe een heel onverwacht nieuwe dingen. Geef eens toe aan je impulsen. Dat was het idee.’

Die zon kwam terug in het eerste logo, die Groninger herkomst ook. ‘Als je goed kijkt, zie je dat de zon de vorm heeft van een G.’
Marcel ‘t Sas had ervaring met festivals. Hij organiseerde de eerste twee edities van het Graspop-festival in Baflo, was betrokken bij nog een aantal kleinschaliger festivals en deed bovendien het een en ander met amateurtheater. Eigenlijk geen wonder dat het bestuur van de ‘nieuwe Zomermanifestatie’ bij hem terecht kwam, ook al omdat dat bestuur nogal overlapte met dat van het Bevrijdingsfestival.

‘Maar ik was duidelijk tweede keus, daar kwam ik vrij snel achter’, zegt Marcel. ‘Echt een tussenpaus. Eigenlijk wilden ze Diederik van der Meide hebben, maar die had dat jaar geen tijd.’
Och, erg was dat eigenlijk niet, zeker niet achteraf. ‘Je ziet wel vaker dat er om zoiets van de grond te trekken, zeker als er nogal wat punten van weerstand zijn, een interim-manager wordt aangesteld. Onbedoeld ben ik dat geweest. Een jaar later werd Diederik alsnog aangesteld en die heeft het festival knap uitgebouwd.’

Dat eerste jaar trok hij de kar samen met Robb (toen nog Robbie) Kauffman, de grote man van de Zomermanifestatie. ‘Niet het best samenwerkende duo denkbaar’, noemt Kauffman die combi elders op deze site.

‘Daar heeft hij in zekere zin gelijk in’, zegt Marcel ‘t Sas. ‘Zijn liefdesbaby werd hem afgepakt, dat ging natuurlijk niet helemaal van harte. Toch is Marcel ‘reuze trots’ op die eerste editie, ‘we hebben in korte tijd veel voor elkaar gekregen. En dat is voor een groot deel ook Kauffmans verdienste.’

Noorderzon speelde zich die eerste keer niet alleen af in het Noorderplantsoen, maar ook 'in de wijken' en elders. Bij Hoornse Meer werd het strandpubliek op een mooie zomerzondagmiddag vermaakt met Afrikaanse klanken. ‘Ook al was het een heel gedoe om in dat natuurgebied een festival-infrastructuur aan te leggen.’
En het Pioenpark, in de ‘volkse’ Oosterparkwijk, was het toneel voor een middag in Oost-Europese sferen. ‘De mensen uit de wijk kwamen aangezet met strandstoeltjes en thermosflessen, en bleven de hele middag luisteren naar die prachtige klezmer- en Balkanklanken.’
Vanuit die hoek is ‘hemel en aarde’ bewogen om de activiteiten daar te houden, maar dat werd te duur. Voortaan, dat wil zeggen: tot de uitbouw van de ‘downtown’-aciviteiten in gevestigde stenen gebouwen elders in de stad, zou Noorderzon zich concentreren in het Noorderplantsoen, tien, elf of twaalf dagen lang.

De omwonenden van het Noorderplantsoen zullen heus wel eens last hebben van Noorderzon (en het Bevrijdingsfestival, dat tot 1997 regelmatig in datzelfde park werd gehouden). Maar op de lange termijn hebben ze er zeker iets aan gehad, denkt Marcel. ‘Die festivals hebben eraan bijgedragen dat het Noorderplantsoen nu afgesloten is voor autoverkeer.’

Veel klachten van omwonenden waren er dat eerste jaar niet, al roerde bomenbeschermster Mevrouw Kiki zich toen ook al. ‘We hadden tijdelijke douches aangelegd, maar bij veelvuldig gebruik stroomde de shampoo naar een bepaalde boom. Mevrouw Kiki in rep en roer: we waren een boom aan het vergiftigen! Vanaf toen was het: niet meer dan drie mensen achter elkaar douchen òf anders zonder shampoo.’

Marcel ’t Sas, Brabander van geboorte, is nu directeur van Theater de Maaspoort in Venlo, en heeft het dus ver geschopt. ‘Ver in kilometers, ja. Ik heb toch dertien jaar met heel veel plezier in Groningen gewoond en gewerkt. Als het even kan kom ik nog terug naar op Noorderzon en dan denk ik toch: dat ik daaraan mee heb mogen doen.’

‘We hebben toch draagvlak voor het festival gecreëerd. Ook dankzij mensen als Wim Wessels en Jo Willems in het bestuur, en dankzij het soort ambtenaren dat zich niet aan een negen-tot-vijf-mentaliteit houdt en dit soort dingen wel wil steunen. En wethouder Ypke Gietema natuurlijk. Fijne mensen om mee samen te werken.’
‘Het Groninger Museum kwam er in die tijd ook. De ambitie was dat het afgelopen moest zijn met dat suffe, saaie gedoe in het noorden. Groningen moest op de kaart als een belangrijke plek, qua cultuur. Hartstikke leuk om aan die ambitie mee te werken.’

Door: Jacob Haagsma

Marcel 't Sas
Marcel 't Sas