Interview met Bart Baele (BERLIN)

BERLIN | Perhaps All The Dragons

De Vlaamse groep BERLIN maakt al elf jaar bijzonder voorstellingen die theater en video combineren tot theatrale documentaires. In Perhaps All The Dragons legt de groep het verband tussen dertig kleine verhalen die schijnbaar niets met elkaar te maken hebben. “Videoschermen vormen ons schilderspallet.”

In elf jaar zag Bart Baele al heel wat van de wereld. Als lid van de Vlaamse groep BERLIN sprak hij in tientallen landen met tientallen verschillende mensen. Berlin werd in 2003 opgericht door Baele en collega Yves Degryse, vanuit de behoefte aan een kunstenaarsgroep zonder vast medium. De twee wilden op een documentaireachtige manier werken vanuit een onderzoeksvraag en dan per vraag het medium kiezen waarin het onderzoek het best behandeld zou kunnen worden.

Hun eerste project was Jerusalem waarin ze het samenleven van verschillende mensen in die complexe stad wilden vastleggen. Baele: “Het idee was om in Jerusalem live theater te combineren met documentairemateriaal dat we in Jerusalem filmden. Tijdens het filmen vroegen we ons af wat we daar theatraal eigenlijk nog aan toe zouden moeten voegen. Het materiaal was al zo sterk van zichzelf.” Uiteindelijk bestond de voorstelling uit een documentaire die op drie verschillende schermen werd getoond, waardoor verschillende beelden naast elkaar konden worden geplaatst en geïnterviewden uit de documentaire ‘live’ in het theater met elkaar in discussie konden. Baele: “We zijn na Jerusalem eigenlijk op die manier blijven werken. We maken documentair materiaal dat we daarna in een voorstelling of in een installatie tonen.”

De toeschouwer mag zelf commentaar leveren

De voorstellingen van BERLIN ontwikkelden zich in de volgende elf jaar langs twee lijnen. De groep maakte ten eerste een serie documentairevoorstellingen over verschillende steden en locaties. Baele: “De thema’s in die voorstellingen zijn heel lokaal en worden bepaald door de plek of de stad. Maar doordat we de documentaire in het theater of in een installatie plaatsen, hopen we dat de documentaire meer universeel wordt en ook over het leven van het publiek gaat.”

De tweede serie vertrekt juist vanuit een specifiek verhaal of een rare anekdote waar de groep tegenaan loopt: kleine gebeurtenissen die een grotere betekenis hebben. Zoals het verhaal over een mislukkend bouwproject in Duitsland dat de hoofdrol speelt in de voorstelling Tagfish. BERLIN interviewde alle betrokkenen individueel. De voorstelling bestaat uit een tafel met een aantal videoschermen, waarop de betrokkenen te zien zijn. De interviews werden zo gemonteerd dat het leek of de geïnterviewden een gesprek voerden aan de tafel. Baele: “Ze wilden in het echt niet met elkaar aan tafel, dus hebben wij dat maar voor ze gedaan. We werken bij BERLIN graag met schermen. Ze vormen ons schilderspallet. Je kunt dingen naast elkaar tonen, zonder er letterlijk commentaar op te leveren. Dat mag de toeschouwer zelf doen.”

Je kent iedereen op de wereld binnen zes stappen

Al die gesprekken met al die verschillende mensen leverde BERLIN in de loop der jaren een schat aan contacten op. Baele: “Die contacten hadden ons zoveel interessante verhalen verteld. Daar zat heel veel klein materiaal tussen waar we niet meteen een voorstelling over konden maken.” Tot de groep op het idee kwam om al dat materiaal te combineren tot een voorstelling: Perhaps All The Dragons. Baele: “We hebben de verhalen vrij intuïtief gekozen, maar we merkten wel dat er veel terugkerende thema’s in zaten. Een daarvan is dat ieder mens in zijn leven punten heeft waarop hij ingrijpende beslissingen moet nemen. Een ander thema is het feit dat je binnen zes stappen iedereen op de wereld persoonlijk kent. Uiteindelijk tonen we dertig verschillende verhalen in zeventien talen.”

De verhalen gaan een relatie met elkaar aan

Die dertig verhalen ziet de toeschouwer niet allemaal. Op een ronde tafel bevinden zich dertig beeldschermen. De toeschouwer kiest er een en die keuze bepaalt welke vijf van de dertig verhalen hij te zien krijgt. Baele: “Ons beginidee was om een restaurant te creëren waarbij je aan een tafel zou gaan zitten en iemand zijn verhaal zou doen. In zo’n setting is het onmogelijk om niet ook een deel van het verhaal van de buurman mee te krijgen.”

Dat concept werd verder uitgedacht, waarbij het vooral van belang was dat de verschillende verhalen in elkaar door zouden kunnen sijpelen, zoals in het restaurant. Het eindresultaat was de tafel. Daar zat enorm veel werk in, want niet alleen moesten alle dertig interviews overal in de wereld worden opgenomen, ze moesten ook nog zo worden gemonteerd dat de dertig verhalen een relatie met elkaar aan kunnen gaan. 

Verhalen uitwisselen

Baele: “Dat doorsijpelen maakt natuurlijk heel erg nieuwsgierig naar de verhalen die je niet te zien krijgt. Die interactie is wat het theater maakt, in plaats van een avondje YouTube-filmpjes kijken. De toeschouwers zitten met zijn dertigen bij elkaar en kunnen daarna verhalen met elkaar uitwisselen. We merken dat mensen heel veel napraten. Dan proberen ze samen de lijnen in de voorstelling te zoeken.”

Wie nieuwsgierig is naar de verhalen die hij niet heeft gezien, kan na de voorstelling op de speciale website de rest van de filmpjes kijken, laat Baele weten. Maar natuurlijk wel pas na het bezoek aan Perhaps All The Dragons.

Interview | Robbert van Heuven (www.robbertvanheuven.nl)