Interview met Gunilla Heilborn

Gunilla Heilborn & Co. | Gorkij Park 2

De Zweedse choreografe Gunilla Heilborn maakt theatrale collages, waarin tekst en dans elkaar afwisselen. Geïnspireerd door Sovjetkitsch uit de jaren ’80 maakte Heilborn een komisch theatraal vervolg op de film Gorkij Park. “Een glimlach moet er altijd zijn.”

Het begon met een spelletje. Voor een eerdere voorstelling had choreografe Gunilla Heilborn nog geen titel. Dus begonnen zij en haar dansers achter allerlei filmtitels simpelweg een 2 te zetten, alsof het om een sequel ging. Iemand riep Gorkij Park 2 en die titel nestelde zich in Heilborns hoofd. Heiborn: “Ik vond het zo’n mooie titel. Er zitten allerlei associaties aan vast die met de Koude Oorlog te maken hebben. Ik had de film niet gezien. Maar wie eigenlijk wel? Gorkij Park is zo’n film waarvan niemand zich kan herinneren of hij hem nou wel of niet gezien heeft.”

Bontmutsen en dikke accenten

Gorkij Park, de film, niet de voorstelling, is een thriller die speelt in het Moskou van de Koude Oorlog, met veel bontmussen, sneeuw, schaatsen en dikke accenten. Het kan met recht onder de Sovjetkitsch worden geschaard en Heilborn raakte al snel gefascineerd door Koude Oorlogesthetiek. “Die esthetiek van films als Gorkij Park vond ik heel interessant, maar ook het sociaalrealisme van de posters uit die tijd met van die stoere arbeiders erop. Het had een soort simplisme dat makkelijk te begrijpen was.” Het bracht bij Heilborn bovendien een soort nostalgie naar boven naar haar jeugd in de jaren 80. “Ik herinner me de Sovjet-Unie levendig en ik had daar ook wel wat mee. Ik was erg links en vond Amerika de slechterik. Communisme vormde in mijn ogen een front tegen het kapitalisme.” 

Loshalen en verbinden

Daarop verder associërend bedacht Heilborn dat Gorkij Park 2 niet alleen over nostalgie naar de Sovjet-Unie zou moeten gaan, maar ook over utopieën, zoals de belofte van een arbeidersparadijs er ook een is. Doordat de crisis in de Oekraïne opvlamde, kreeg de voorstelling ineens ook een actueel tintje. “Een wetenschapper die veel van Rusland weet, vertelde me dat Poetin het romantische Sovjetverleden en het bijbehorend nationalisme politiek gebruikt.”

Met die schat aan associaties in haar bagage begon Heilborn met haar dansers te werken. Puzzelen, noemt ze het zelf. Omdat haar voorstellingen net zo associatief zijn als het materiaal waar ze uit ontstaan, werd er veel geïmproviseerd en werd het zo gevonden materiaal in verschillende volgordes geplaatst. Heiborn: “Ik werk op een collage-manier en dat betekent dat er veel uitgeprobeerd moet worden. Werkt dit lied beter hier of beter aan het begin? De volgorde maakt voor de betekenis van een voorstelling heel veel uit. Ik hou er van op een intuïtieve manier al dat materiaal steeds opnieuw los te halen en opnieuw met elkaar te verbinden.”

Geen dijenkletsers

Hoewel Heilborn van huis uit choreografe is, is dans maar een van de materialen die ze in haar voorstellingen gebruikt. “Op het toneel gebruik ik het materiaal dat voor mij werkt. Ik vertrek in mijn werk meestal vanuit teksten en beelden of een sfeer en minder vanuit de beweging. Natuurlijk wil ik uiteindelijk ook dans in de voorstelling, maar de vraag is hoe je dans maakt van die Sovjetassociaties. Daarom hebben we de dans expres losgetrokken van die referenties en teruggebracht tot een abstracte dansfrase. De dans mag niet te illustratief worden.”

Naast een associatieve vorm, is voor Heilborn humor erg belangrijk in haar voorstellingen. “Die humor overkomt me gewoon. Mijn voorstellingen zijn geen dijenkletsers, maar een glimlach moet er altijd zijn. Het doorbreekt het elitaire van dans en maakt het menselijk.” Ze houdt vooral van dingen die opzettelijk slecht zijn, van de melancholie van het mislukken, vertelt ze. Met soms verwarring bij het publiek als gevolg. “In een van mijn voorstellingen is de dans opzettelijk niet zo goed. In het buitenland, waar ze mijn werk niet kennen, moesten ze daar erg aan wennen. In Oostenrijk was het publiek bijvoorbeeld stomverbaasd om te horen dat mijn dansers getrainde professionals waren. Moesten ze nu de voorstelling beter of juist nog slechter vinden?”

Uiteindelijk is het belangrijkste dat haar werk je vermaakt, zegt Heilborn. “In Zweden hoor ik steeds vaker dat mensen die dans niet leuk vinden, mijn voorstellingen wel graag zien. Daar speelt die humor een belangrijke rol in.”

Interview | Robbert van Heuven (www.robbertvanheuven.nl)