Interview met Sam Green

Sam Green & yMusic | The Measure of All Things

Voor sommige onderwerpen blijkt theater een betere vorm dan een filmdocumentaire, ontdekte de Oscar-genomineerde documentairemaker Sam Green. Sindsdien staat hij op het podium met theaterdocumentaires, waarin het mysterie mens centraal staat. “Live theater is een collectieve ervaring. Dat is iets heel anders dan in je eentje achter je laptop zitten.”

Documentairemaker Sam Green was al een tijdje aan het worstelen met een film toen hij zijn voorlopige materiaal aan een aantal kennissen liet zien. Green: “Het idee van de documentaire was om vier verschillende verhalen samen te brengen die over utopieën gingen. Voor mij hadden die verhalen heel veel overeenkomsten, maar toen ik de film toonde, bleek ik de enige die alle verbanden zag.” De vraag was dus hoe hij die verbanden helder kon krijgen. “Ik heb een hekel aan voice-overs. Het leek me enorm saai als ik als stem in mijn eigen film de boel aan elkaar zou praten.” Toen stelde iemand voor dat Green misschien live een praatje bij de film zou kunnen houden om zo de fragmenten bij elkaar te brengen. “Dat vond ik een goed idee. Ik wilde wel een leuk praatje dus ik nodigde een vriend uit om live muziek te maken. Ik liet de fragmenten zien en vertelde erbij. Dat bleek te werken, mensen vonden het leuk.”

Wat moet je daar in godsnaam mee?

Dus ging Green ermee door. Hij maakte inmiddels drie theaterdocumentaires, waarin hij op het toneel staat en zijn verhalen vermengt met documentairebeelden. The Measure of All Things is de meest recente. Het onderwerp ervoor diende zich aan toen Green een beduimeld exemplaar van The Guiness Book of Records terugvond, dat hij in zijn jeugd had stukgelezen. Green: “De plaatjes brachten me weer helemaal terug naar vroeger. Ze hadden zich in mijn geheugen gebrand. Ik vroeg me af waarom het boekje zo’n indruk op me had gemaakt. De toon is over het algemeen nogal sullig. Zo is er iemand die de allergrootste collectie sleutels heeft. Wat moet je daar in godsnaam mee?”

Tegelijkertijd zijn de verhalen die er achter die records schuilen diep menselijk, besefte Green. “Het verhaal van die sleutels is zo mooi, omdat het over de ultieme nutteloosheid gaat, over de menselijke dwaasheid. En er zijn verhalen die bijna bijbels zijn of die zelfs voor een Griekse tragedie te overdreven waren geweest. Zo is er een man die zeven keer een blikseminslag overleefde, maar uiteindelijk zelfmoord pleegde, omdat hij ongelukkig was in de liefde. Je kunt het boek en daarmee de voorstelling zien als een liefdesbrief aan de mens. Of een ode aan al het onverwachte wat er zich in een menselijk leven kan voordoen.”

Juist zo’n menselijk onderwerp leent zich beter voor theater dan voor film, denkt Green. “Zowel deze voorstelling als de twee daarvoor hebben het mysterie van het mens-zijn als onderwerp. Het idee dat iemand een documentaire over zoiets moederziel alleen achter een laptopje zou gaan zitten kijken, vind ik hartverscheurend. Live theater is een collectieve ervaring. Dat is iets heel anders dan in je eentje achter die laptop zitten. Tegenwoordig kun je films op je telefoon kijken, op je iPad of in een filmtheater. Maar die vorm maakt uit voor je beleving van het materiaal.”

Zeggingskracht van lichaamstaal en bewegingen

Als filmman moest hij wel wennen aan die andere kunstvorm die theater is, vertelt Green. “Een filmmaker geeft niet zoveel om de zaal waarin zijn film wordt getoond. Maar als performer is dat wel degelijk belangrijk: hoe groot is de zaal, wat is de vorm, hoeveel mensen kunnen erin? Dat maakt allemaal uit voor je presentatie. Een ander groot verschil is de montage. Als filmmaker bepaal ik via de montage wat het publiek ziet. In het theater mogen ze zelf weten of ze naar mij kijken, naar de film of naar de live muzikanten. Ik kan de aandacht minder sturen.” Green merkte ook dat hij anders moest gaan praten. “Je hoeft niet alles uit te spreken. In het theater kun je ook heel veel zeggen met je lichaamstaal en met je bewegingen. Dat klinkt heel simpel, maar voor mij was het een eyeopener.”


Het meest fascinerend vindt hij de energie die een live-voorstelling met zich meebrengt. “In een filmzaal is het enige onverwachte dat kan gebeuren dat de filmprojector stuk gaat. Live kunnen elk moment miljoenen onverwachte dingen gebeuren die de voorstelling anders maken dan gisteren. Die onzekerheid geeft een enorme energie.”

De mogelijkheden van de theaterwereld

Toch blijft hij vooral een filmmaker, zegt Green, die met zijn projecten in het theater ook hoopt bij te dragen aan de ontwikkeling van zijn eigen vakgebied. “De filmwereld, zeg ik liefdevol, is nogal conservatief en geïsoleerd. Filmmakers hebben geen weet van de mogelijkheden van de theaterwereld. Ik probeer in die filmwereld nieuwe vormen te introduceren en door de grenzen van het genre heen te breken. De film is in crisis dankzij het internet en het feit dat miljoenen mensen hun eigen film kunnen maken. Dat betekent dat kunstenaars zich opnieuw uit moeten vinden. Dat is moeilijk, maar ook interessant. Wat ik doe is een mogelijk antwoord op dat probleem.”

Interview | Robbert van Heuven (www.robbertvanheuven.nl)