Interview met Christer Lundahl en Martina Seitl

Lundahl & Seitl | An Elegy to the Medium of Film

Kunst lijkt soms maar langzaam te veranderen. We kijken nog altijd in een museum naar een schilderij en we zitten in een donkere zaal om naar film of theater te kijken. Het Zweedse kunstenaarsduo Lundahl & Seitl zet met hun installaties het denken over kunst graag op zijn kop. “Uiteindelijk gaat het om de bezoeker. Hij of zij bepaalt de ervaring of het verhaal van het kunstwerk.”

Hij werd opgeleid als beeldend kunstenaar en organiseerde tentoonstellingen. Zij leerde voor choreograaf. De Zweden Christer Lundahl en Martina Seitl ontmoetten elkaar in Londen waar ze studeerden. Ze bleken al snel voor elkaar gemaakt. Eerst als stel, daarna als collega’s. Dat tijdens ons gesprek over hun werk hun eerste baby er zich ook tegenaan bemoeit, voelt dus alleen maar passend.

Nadat ze zich als stel voor elkaars werk gingen interesseren, begon dat werk zich al snel samen te voegen, vertelt Lundahl. “Dat resulteerde in een geheel nieuwe kunstvorm. Je kunt dans natuurlijk in een galerie tonen, maar dan verander je alleen de context, niet de kunst zelf. Maar bij ons ontstond er wel iets nieuws, omdat we juist probeerden de gekende kunstvormen te bevragen. Die nieuwe vorm bleek niet zo snel in een hokje te passen, waardoor het in het begin behoorlijk moeilijk was ons werk gefinancierd te krijgen.”

Ongeschreven regels

Hun werk is inderdaad onmogelijk als eenduidige kunstvorm te definiëren. Theater, beeldende kunst, geluidskunst en film lopen in elkaar over tot een totaalbeleving, waarin de ervaring van de toeschouwer centraal staat. Zo was Symphony of a Missing Room een theatrale audiotour door een museum, waarin de toeschouwer uiteindelijk geblinddoekt door een deel van museum werd geleid om zo zijn eigen verbeelding aan te werk te zetten. In An Elegy to the Medium of Film, de installatie die het duo op Noorderzon toont, worden de herinneringen en emoties die de bezoeker bij en van film heeft gebruikt om hem in zijn verbeelding zijn eigen film te laten creëren. “De essentie van een kunstwerk ligt in de relatie tussen toeschouwer en kunstwerk”, zegt Lundahl. “Maar bij elke kunstbeleving horen ook verwachtingen. Als je naar een theater gaat, dan verwacht je een bepaalde context, met een donkere zaal en spelers op het toneel. Net als een galerie zijn ongeschreven regels kent.” Het zijn precies die regels die de twee graag onderzoeken, legt hij uit. “Om zo de normale perceptie van een kunstwerk te kunnen veranderen en de verbeelding maximaal aan het werk te zetten. Uiteindelijk gaat het bij ons om de bezoeker. Hij of zij bepaalt de ervaring of het verhaal van het kunstwerk.”

Zo speelt Elegy met al die filmbeelden die we in de loop der tijd in onze onderbewuste hebben opgeslagen. Doordat we het medium zo door en door kennen, wordt bij een bepaalde camerabeweging, montage of muziekscore feilloos de juiste emotie opgeroepen. Daar heb je de film zelf niet eens meer voor nodig, een beschrijving is al genoeg. Lundahl: “In de installatie leidt een stem je als een camera langs verschillende beelden. Die beelden maak je als toeschouwer zelf, met behulp van de stem en de soundtrack. Zo kun je in je fantasie terug naar al die films die je wel eens hebt gezien.”

Leeuw

Omdat de toeschouwer en zijn individuele ervaring en verbeelding in hun installaties zo’n belangrijke rol spelen, is het maakproces er een van trial and error, vertelt Martina Seidl. “We proberen tijdens het maken veel op elkaar uit. Of op een groep vrienden die we vertrouwen, omdat ze ons werk kennen. Het komt vaak voor dat iets met publiek heel anders werkt dan je van te voren hebt gedacht. Je doet al snel teveel. Less is meestal more.” Juist omdat de installatie probeert te spelen met de verwachtingen van de bezoekers, is het belangrijk dat die bezoekers de makers vertrouwen. “Mensen moeten hun verwachting loslaten en dan zijn kleine dingen heel belangrijk, bijvoorbeeld hoe je ontvangen wordt door de begeleiders.”

Hoewel bij de installatie veel techniek komt kijken, hoopt het duo met hun installaties juist vragen te stellen over de menselijke verbeelding in tijden van een alomtegenwoordige techniek. Lundahl: “Over niet al te lange tijd komt de virtual realitybril op de markt. Dan worden films dus nog echter.” Seitl: “We hebben als mensen een hoop vermogens die we door die techniek niet meer gebruiken. Om te kunnen overleven konden we vroeger zonder te kijken voelen dat er een leeuw achter ons stond. Wij gebruiken de techniek om die instincten weer te activeren.” Lundahl: “In plaats van een perfecte simulatie proberen wij met Elegy de verbeelding aan te zetten. Bij ons is het virtuele een mogelijkheid. Een vluchtige droom.”

Interview | Robbert van Heuven