Interview met Eko Supriyanto

Eko Supriyanto - Cry Jailolo

Toen choreograaf Eko Supriyanto aan het werk was voor een festival op het Indonesische eiland Jailolo raakte hij verliefd op de natuur en de mensen daar. Zijn voorstelling Cry Jailolo is een eerbetoon aan beide: “De regio is meer dan zijn pijnlijke geschiedenis.”

Het eiland Jailolo is ook voor veel Indonesiërs een onbekende plek. Choreograaf en danser Eko Supriyanto reisde voor zijn werk de hele wereld over, maar ook hij kende dit hoekje van zijn vaderland niet. Het eiland begon daarom een aantal jaar geleden met het organiseren van een cultureel festival, om zo iets aan die onbekendheid te doen. Ook Supriyanto werd door het festival gevraagd om op het eiland te komen werken. “Toen ik dat de eerste keer gedaan had, werd ik door de organisatie gevraagd om een voorstelling te maken over de lokale cultuur. Dat wilde ik graag doen, zei ik, maar dan wil ik ook een jaar onderzoek kunnen doen naar de mensen, de muziek en de dans.”

Het eiland kent vijf verschillende stammen, vertelt Supriyanto, en hij ging ze allemaal af. Daar zag hij allerlei verschillende soorten dans die hij nooit eerder had gezien. “Het heeft vaak wel wat weg van Balinese dans, maar daar is het vooral verbonden met religie. Hier maakte de dans veel meer deel uit van gebeurtenissen binnen de gemeenschap.” Zo is er een dans om te vieren dat het dak van het gemeenschapshuis is gerepareerd of een om te vieren dat rijst gaat worden geoogst. “In al die dansen spreekt veel respect voor de natuur, de ouderen, de eigen cultuur, de bergen en de zee. Die lokale cultuur wilde ik op het toneel zetten.”

Eenheid laten zien

Supriyanto ging aan de slag met 350 jongens uit de verschillende stammen en probeerde de aspecten van de verschillende dansen in een eigen choreografie te mengen. “De ene stam heeft dansen die meer gebruik maken van de handen, in een ander geval wordt er veel gebruik van springen en het voetenwerk.” Dat mengen ging overigens zomaar niet, want niet alle stamhoofden vonden het vervlechten van verschillende tradities meteen een goed idee. “Ik wilde vooral niet de lokale stamconflicten uitbuiten, maar juist eenheid laten zien. Dat moest ik dus voorzichtig aanpakken. Toen ze het uiteindelijke resultaat zagen, vonden ze het gelukkig erg mooi.”

Vanuit die workshops kwam het idee voor de uiteindelijke voorstelling Cry Jailolo, waaraan Supriyanto met zes jongens verder werkte. “Het zijn jongens die altijd in de natuur leven. Ze zwemmen, vissen, klimmen in bomen. Ik investeerde er tijd in om hen beter te leren kennen en hun band met de natuur te zien.” Tegelijkertijd liet hij hen van zijn kant kennis maken met zijn wereld: die van de moderne dans. Uren video keken ze. “Ze vonden die moderne dans mooi. Maar ik heb ze ook gezegd: ’Jullie dans is net zo bijzonder. Wat jullie kunnen, dat kunnen die dansers niet. Jullie moeten ook promoten waar je zelf vandaan komt, wat je identiteit is. Houd van je eigen cultuur en van je eigen rituelen.’”

Buitenstaander

Tussen de workshops door haalde Supriyanto zijn duikbrevet. Want hoewel hij bang was voor water, is de onderwaterwereld rond Jailolo zo bijzonder, dat hij die niet wilde missen. “Duiken was een fantastische ervaring. Hoe meer ik onder water verbleef, hoe meer ik gefascineerd raakte door de vissen. Maar ik zag ook steeds beter hoe beschadigd het koraal geraakt is door vervuiling.”

In zijn hoofd kwamen die bedreigde natuur en die bedreigde cultuur samen tot het uiteindelijke idee voor Cry Jailolo, waarin hij de bewegingen van de vissen combineerde met de bewegingen uit de verschillende dansen. “Voor hen was ik een buitenstaander, wij alleen zijn buitenstaanders in de onderwaterwereld. Toch moeten wel elkaar beschermen. De Molukken, waar Jailolo deel vanuit maakt, is vooral bekend door de gewelddadige conflicten tussen moslims en christenen. Ik wil laten zien dat de regio meer is dan die pijnlijke geschiedenis.”

Interview | Robbert van Heuven