Interview met Julia Miller en Drew Dir

Manual Cinema - Mementos Mori

Theater met schaduwpoppen is allesbehalve kinderachtig, vinden regisseur Julia Miller en poppenontwerper Drew Dir. Sterker nog: live animatie zoals hun groep Manual Cinema dat maakt, is juist uitermate geschikt om onderwerpen aan te raken als de dood, zoals in hun voorstelling Mementos Mori. “Schaduwpoppenspel kan een zekere griezeligheid oproepen.”

Het begon allemaal in de garage van regisseur Julia Miller. Ze had er een oude overheadprojector gevonden en wilde daar een theatervoorstelling mee maken. Ze vroeg een aantal bevriende kunstenaars om haar daarbij te helpen. De musici, theatermakers en beeldend kunstenaars vonden dat zo leuk, vertelt poppenontwerper Drew Dir, dat de groep samen bleef werken. “En hoe meer we samenwerkten, hoe beter we daar in werden.” Zo ontstond de groep Manual Cinema die schaduwspel als handelsmerk heeft. Hun voorstellingen kun je definiëren als live-animatie. Op videoschermen is de schaduwpoppenfilm te zien die live op het toneel door een groep poppenspelers wordt gemaakt.

In hun voorstellingen kiest Manual Cinema expres voor onderwerpen die in eerste instantie niet voor de hand liggen als je aan poppentheater denkt. Zo gaat de voorstelling op Noorderzon, Mementos mori, over de dood. Dir: “Poppen worden toch vaak geassocieerd met lichtheid en een zeker kinderachtigheid. Daarom kiezen we juist vaker voor meer donkere onderwerpen.”

In de voorstelling raken de dood en de technologie van de 21e eeuw met elkaar verknoopt in een mozaïek van schijnbaar losstaande verhalen. Zo heeft De Dood beschikking over een Reaperapp, waarmee ze naar haar volgende slachtoffer kan swipen. Een geest volgt de internetcommunicatie die er na haar dood over haar plaats vindt. Miller: “Zo komen de dood en smartphones bij elkaar. Dat is toch de manier waarop we inmiddels met elkaar communiceren.”

Militaire precisie

Omdat er zoveel disciplines bij betrokken zijn, worden de voorstellingen van Manual Cinema met een bijna militaire precisie in elkaar gestoken, vertelt Miller. “Met de groep kiezen we een onderwerp dat ons aanspreekt en op basis daarvan creëren we samen een verhaallijn. Daar maken we meteen een storyboard voor, waarin de verschillende filmshots die we willen tonen uitgetekend zijn. Er worden personages ontworpen en op basis van dat storyboard en de ontworpen poppen maken we een demo op video. Die ruwe film stelt ons in staat de show al te kunnen zien, nog voor we hem gaan maken.” Die demo gaat ook naar de componist die hem gebruikt om een compositie voor de voorstelling te maken en die de rode draad zal vormen bij de repetities.

Tijdens die repetities moeten de makers uitzoeken hoe je de demofilm live op het toneel kan creëren, legt Dir uit. “Dat resulteert bijna in een dans, een choreografie waarin de poppenspelers van de ene plek naar de andere moeten rennen en rollen met elkaar moeten afwisselen om de live-film mogelijk te maken.” Miller: “Het is hard werken om een shot te maken. Het is bovendien een precies werkje, want zes mensen moeten samen een beeld creëren. Het is daardoor echt een ensemblevoorstelling die moet lopen als een geoliede machine: de acteurs filmen, ze spelen de poppen en ze acteren ook  nog zelf. Zo creëren ze samen die fictieve wereld.”

Sneuvelen

Dat live-aspect van hardwerkende poppenspelers maakt van Mementos Mori meer dan een animatiefilm, denken de makers. Miller: “Het is spectaculair om te zien hoe de spelers live een film aan het maken zijn. Maar het boort ook diepere betekenislagen aan. We hebben in ons dagelijks leven een heel passieve omgang met beeldschermen. Je staat er bijna niet meer bij stil dat wat er op die schermen te zien is door mensen moet worden gemaakt.  Wij brengen kijker en maker samen in dezelfde ruimte. In het theater dat speelt met het hier-en-nu.”

Inmiddels heeft Manual Cinema zijn eigen specifieke beeldtaal ontwikkeld, die gebaseerd is op schaduwpoppenspel. Het is een stijl die goed past bij de donkere onderwerpen die ze willen behandelen, denken Miller en Dir. Dir: “Wat poppenspel kan, en zeker schaduwpoppenspel, is een zekere griezeligheid creëren, meer dan dat met live acteurs en teksttheater kan. We gebruiken ook geen tekst, alleen muziek, dus de toeschouwer moet zelf ook hard met zijn verbeelding aan de slag.”

Voor de voorstelling creëerde de groep 500 verschillende poppen. Dir: “Vroeger hadden we die allemaal met de hand gemaakt, maar dat doen we niet meer. Met de computer en een silhouettensnijder kunnen we ze tegenwoordig mechanisch maken. Dat is heel handig, want er wil er tijdens een voorstelling nog wel eens eentje sneuvelen.”

Interview | Robbert van Heuven