Interview met Marco Layera

Teatro La Re-sentida | La ImaginaciĆ³n del Futuro

Ze hadden een boze voorstelling kunnen maken over de Chileense dictator Pinochet of over graaiende bankiers. Maar de jonge Chileense theatergroep La-Re-sentida kiest liever voor controversiëlere onderwerpen om zo de hand in eigen boezem te kunnen steken: “Wij zijn niet dapper, wij zijn maar acteurs.”

Het was vooral het publiek in Frankrijk en Duitsland dat ongemakkelijk werd van de voorstelling La Imaginación del Futuro. In Chili viel de verontwaardiging mee, vertelt regisseur Marco Layera. In de voorstelling neemt de groep de politieke erfenis van de legendarische socialistische president Salvador Allende onder de loep: hoe zou Chili er hebben uitgezien als hij niet was afgezet door de rechtse dictator Pinochet? Of als Allende zijn linkse beleid beter had kunnen verkopen door slimmere marketingtechnieken? Daarmee is La Re-sentida behoorlijk kritisch op de politieke erfenis van links en dat is tegen het zere been van veel linkse Europeanen die Allende nog steeds als held zien. “Er heerst bij een bepaalde groep nog het beeld van Allende als icoon, als onaantastbare mythe. Daarom roepen de vragen die we met de voorstelling stellen over de gevolgen van zijn pacifistische revolutie weerstand op.”

Radicaliteit

In Chili is het beeld van Allende een stuk meer gekleurd door de lokale politieke context, vertelt Layera. Die context is dat er nog maar weinig Chilenen zijn die überhaupt vertrouwen hebben in de politiek, of die nu links of rechts is. Layera: “Na de dictatuur van Pinochet werd zijn opvolging politiek uit-onderhandeld en kwam de linkse oppositie aan de macht. Die linkse regering zou, met de erfenis van Allende in gedachte, alles veranderen, dacht men. Maar in plaats daarvan werd het neoliberalisme van Pinochet voortgezet, maar nu binnen een democratisch kader. Kritiek op de linkse regering was niet mogelijk, want dat waren de mensen die onder Pinochet hadden geleden. Allende en zijn erfenis werden en worden tegelijkertijd door politici alleen nog gebruikt als het ze uitkomt. Daarmee relativeren ze Allendes manier van denken. In zijn radicaliteit is in een tijd waarin ideologie niet meer bestaat niemand nog echt geïnteresseerd.”

Dat besef daalde bij een grote groep Chilenen pas echt in toen er een aantal jaar geleden voor het eerst een rechtse regering werd gekozen. Toen bleek dat het voor het beleid geen jota uitmaakte of de regering links of rechts was, braken er voor het eerst protesten uit, vooral onder studenten die gratis onderwijs en gratis gezondheidszorg eisten. Toen daarbij doden vielen en bovendien een aantal linkse politici bleken omgekocht door bedrijven die nog afstamden van het Pinochet-regime, was de politieke crisis compleet. Layera: “Op dit moment is er in Chili geen enkel vertrouwen meer in de politiek of in de legitimiteit ervan. Daardoor wordt deze voorstelling wel actueler en de vragen belangrijker.” Hij vermoedt dat de thematiek overigens niet uniek is voor Chili en dat de voorstelling daarom ook in Europa een snaar raakt. “Ook in Europa lijkt het alsof er een probleem is met de legitimatie van de politiek. De politieke klasse is in crisis en er is geen enkel ideologisch verschil meer tussen links en rechts.”

Glas wijn

Hoewel de voorstellingen van La-resentida geestig en politiek geëngageerd zijn, zijn ze tegelijkertijd behoorlijk nihilistisch. Hoe zit dat? Kun je geëngageerd zijn als je tegelijk niet gelooft dat verandering mogelijk is? Layera: “Dat nihilisme komt voort uit onze behoefte een beetje te provoceren. Ons nihilisme roept meer reflectie op bij het publiek, dan als we het eens lekker met hen eens gaan zitten zijn. Het theaterpubliek is over het algemeen al links en progressief, dus hun gedachten komen niet verder als we die alleen maar continu bevestigen.”


Dus theater kan wel verandering teweeg brengen? “Ik denk niet dat theater in staat is grote veranderingen te bewerkstelligen. Wij lopen als groep vaak tegen dat dilemma aan: waarom doen we dit eigenlijk? We hebben het veel over onrecht, maar dan wel met een glas wijn erbij. Tegelijkertijd is dat onrecht wel onze motivatie om voorstellingen te maken. Die paradox zie je ook terug in de voorstelling. We realiseren ons dat er radicalere methoden zijn dan theater. Maar we zijn niet dapper, we zijn acteurs. We houden van comfort, daar gaan we niet over liegen. Juist dat houdt onze creatieve motor gaande: we moeten onszelf en onze rol de hele tijd bevragen.”

Uiteindelijk heeft theater dus wel degelijk een rol, denkt Layera. “Meer dan de werkelijkheid, stelt de theater de toeschouwer in staat om te reflecteren. Maar het verbaast me dan toch altijd weer als mensen geschokt zijn door een voorstelling. Hoe kun je geschokt zijn door wat wij doen, als de werkelijkheid vele malen erger is?” 

Interview | Robbert van Heuven