Interview met Cláudia Dias

Cláudia Dias | Monday – watch out for the right

Na jarenlang alleen solo te hebben gewerkt, wilde de Portugese choreografe en performancekunstenaar Cláudia Dias het gesprek aan met anderen. De komende jaren maakt ze zeven duo-projecten met gastkunstenaars. De eerste ontmoeting is met schrijver Pablo Fidalgo Lareo en vindt plaats in een boksring. “Een vraag die ik je direct stel is een uppercut.”

Ook in Portugal zijn het voor kunstenaars krappe tijden. Het gaat slecht met de economie en als er al geld is voor kunst dan is dat voor een enkel project. Dat stoorde choreografe en performancekunstenaar Cláudia Dias. Zij vindt dat kunst namelijk de grootste maatschappelijke impact heeft als er in langere termijnen wordt gedacht. “Als we als kunst de toekomst willen schrijven dan moeten we langer de tijd kunnen nemen. Daarom wil ik als kunstenaar langer aan een project kunnen werken en zelf de omstandigheden kunnen bepalen waaronder ik werk.”

Dus zette ze een ambitieus meerjarenplan op waarin de ontmoeting centraal staat. “Ik werkte de laatste jaren vooral solo, dat begon een beetje eenzaam te voelen. Daarom wilde ik graag anderen ontmoeten en met hen mijn gedachten delen. We hoeven het niet eens te worden. Ook als je het oneens bent, is een ontmoeting interessant.” De komende jaren staan daarom zeven ontmoetingen met andere kunstenaars op het programma, gekoppeld aan een project met middelbare scholen uit de armste wijken van de voorstad van Lissabon waar Diaz woont. Een filmmaker filmt bovendien de totstandkoming van alle voorstellingen om daar aan het eind een film van te maken. “En hij mag zelf weten of dat fictie wordt of een documentaire.”

Vragenduel

De eerste theatrale ontmoeting is met de Spaanse schrijver Pablo Fidalgo Lareo. Hij schrijft poëzie en theaterteksten en Diaz kent hem al langer. “Ik vind hem een fantastische schrijver. Hij is net zo politiek geëngageerd als ik, al denkt hij over heel veel zaken totaal anders. We verschillen op meer vlakken: hij is Spaans, ik ben Portugees, hij is man, ik ben vrouw. Ik dans sinds mijn vierde en werk daarom zeer gedisciplineerd. Hij heeft de discipline van, nou ja, van een schrijver.”

Uitgangspunt van elke ontmoeting is dat hij spontaan ontstaat, vertelt Dias. “Ik ken de toekomst niet en ik kan die toekomst ook niet echt beheersen. Daarom wil ik elke ontmoeting beginnen met hetzelfde beeld: twee mensen tegenover elkaar. Meer dan dat neem ik niet mee naar de repetities. Dus daar begonnen Pablo en ik mee. Hij en ik tegenover elkaar in het repetitielokaal, zonder dat we wisten wat we zouden gaan doen.” Na elkaar een tijd zwijgend aangekeken te hebben, begon de een de ander een vraag te stellen. De ander antwoordde met een nieuwe vraag. Soms waren de vragen groot en politiek en soms heel persoonlijk. Zo ontstond een vragenduel. “De tekst is door onze verschillen een soort gevecht met hetzelfde ritme als een bokswedstrijd.” De twee besloten op boksles te gaan, om zo dat gevecht met woorden ook een fysieke component te geven. “Boksen kent zijn eigen ritme en zijn eigen slagen net als die vragen: als ik jou een direct vraag stel is het een uppercut. Een meer abstracte vraag aan de politiek kan weer een ander soort stoot zijn.”

Illusie

Via het stellen van vragen proberen Dias en Lareo verschillende niveaus met elkaar te verbinden, zoals het kleine en het abstracte, het politieke en het persoonlijke. Het past in de lijn van Dias’ werk, dat altijd zoekt naar politieke invalshoeken voor de fysieke performancevoorstellingen. Dias: “Ik denk dat alles politiek is. En er is niets meer politiek dan het lichaam. De kunst heeft bovendien nog een relatieve afstand van de politiek en de macht, waardoor we in redelijke vrijheid over macht na kunnen denken. Het is belangrijk dat we als burgers nadenken over machtsrelaties.”

We moeten als burgers vragen blijven stellen en niets als vanzelfsprekend aannemen, vindt Dias. “Zelfs de democratie niet.” In Zuid-Europa leiden de door Europa opgelegde grove bezuinigingen tot een zeker wantrouwen tot de gekozen leiders. “Er is een illusie van democratie. We hebben als burgers geen invloed meer, maar er zijn wel democratische rituelen: het is een democratie in vorm, niet in inhoud. Dat geldt niet alleen in Portugal, maar voor heel Europa en ook voor bijvoorbeeld Brazilië. Die vraag stellen we ook in de voorstelling: welk Europa laten we onze kinderen na?”

Kan de kunst daaraan iets bijdragen? “Als ik daarin niet zou geloven, dan zou ik iets anders zijn gaan doen. De wereld in zijn geheel kan kunst niet veranderen, maar het kan wel uitnodigen om vragen te stellen. Om anderen te stimuleren antwoorden te zoeken. We moeten blijven nadenken. De kunst is daarvoor zeer geschikt, omdat we zulke unieke instrumenten hebben: het emotionele, het sensitieve en het poëtische.”

Interview | Robbert van Heuven