Interview met Mathurin Bolze

Compagnie Mpta | Barons Perchés

Voor circustheatermaker Mathurin Bolze is het denken net zo belangrijk als het fysieke. Daarom gaan zijn voorstellingen over meer dan virtuoze trampolinetrucs. “Boeken zijn de brandstof voor mijn ruimteschip.”

Het is een mooie naam voor een circustheatergroep. MPTA (in Compagnie MPTA) staat voor ‘Les Mains, les pieds et la tête aussi’, oftewel: de handen, de voeten, maar ook het hoofd. Die naam was eigenlijk een toevalligheidje, vertelt Mathurin Bolze. In zijn eerste voorstelling, Fenêtres, zat een geluidsfragment van een interview met een wever die met zo’n ouderwets weefgetouw werkte. Dat weven, zei de wever, doe ik met mijn handen, mijn voeten, maar ook met mijn hoofd. “Toen ik een naam nodig had voor mijn groep nam ik die woorden als titel.” Vijftien jaar geleden, vertelt Bolze, stond het hele idee van circustheater of nouveau cirque, waarin circus een theatervorm is, in plaats van een aantal acts achter elkaar, nog in de kinderschoenen. “Mensen hadden nog een ander idee over circus. Maar voor mij is het niet alleen iets fysieks. Circus moet voor mij ook over denken gaan.”

Bolze mag dan van huis uit acrobaat zijn – de trampoline is zijn specialiteit – hij is ook fervent boekenlezer. Bijna elk idee voor een nieuwe productie komt dan ook voort uit een boek dat hij gelezen heeft. “Het is niet zo dat ik een bewerking van dat boek op de planken wil zetten. Het lezen van een boek creëert een ruimte in mijn hoofd, zet mijn creativiteit aan. Het inspireert me tot een situatie of een hoofdpersoon.” En de ideeën die hij uit het ene boek krijgt, zegt hij, leiden hem weer naar andere boeken. “Het zijn de stenen in het muurtje dat ik bouw. Of beter: de brandstof van mijn ruimteschip. Ik heb ze nodig om aan de zwaartekracht en de atmosfeer te ontsnappen. Eenmaal in de ruimte begint mijn eigen werk.”

In een boom

Zo las Bolze voor zijn allereerste voorstelling Baron in de bomen van de Italiaanse schrijver Italo Calvino. Het gaat over een jonge jongen die zijn eten niet wil opeten, wegloopt, in een boom klimt en zweert dat hij nooit meer naar beneden komt. “De rest van zijn leven brengt hij inderdaad in een boom door. Die beslissing stelt hem in staat zijn perspectief op de wereld te veranderen. Hij moet zijn hele leven herinrichten op die nieuwe ruimte. Die combinatie van dat veranderde perspectief en dat heruitvinden vond ik mooi.”

Geïnspireerd door het verhaal bedacht Bolze een huiskamerdecor waarvan de vloer een trampoline is. En een personage, Bashir, dat in die huiskamer woont. “Hij leeft dus ook vooral in de hoogte. Voor de voorstelling probeerde ik me voor te stellen hoe Bashir in zo’n huis zou leven. Hij kan over muren lopen, eten en drinken in de lucht, nieuwe routes door zijn huis zoeken.”

De solo die de zoektocht opleverde, speelde Bolze vijftien jaar, tot hij bedacht de voorstelling over te dragen aan een artiest van een jongere generatie, Karim Messaoudi. Daardoor ontstond ook het idee om in hetzelfde decor samen een voorstelling te maken met daarin twee Bashirs: een oudere en een jongere. “De overdracht en de nieuwe voorstelling Barons perchés groeiden samen in mijn hoofd. Nu Karim de sleutels van het huis van Bashir heeft, worden we dezelfde persoon, alleen met vijftien jaar ertussen. Zo ontstond een spel met de tijd: hoe kijken de Bashirs naar elkaar?”

Usain Bolt

Maar voor Bolze gaat die verdubbeling over meer. Daarom liet hij zich ook inspireren door verhalen over dubbelgangers, zoals De dubbelganger van Dostojevski. “Die ander die plots in je huis opduikt, kan ook de imaginaire broer zijn die je uitvindt, omdat je eenzaam bent. Of het deel van jezelf waarmee je soms in strijd bent.” Hij vertelt dat een vriend van hem kanker had en daardoor het idee had dat hij tegen zichzelf aan het vechten was. “Maar het kan ook de vreemdeling zijn die je soms voor jezelf bent. Al die verschillende verdubbelingen wilden we laten zien. En hoe meer we spelen, hoe meer we er achter komen dat al die verschillende interpretaties prima naast elkaar kunnen bestaan.” En zo stuiteren Bolze en Messaoudi nu samen door het kleine huisje van Bashir.

Circus, zegt Bolze, is voor hem de ideale kunstvorm. “Circus droomt ervan om dingen te doen die nog niet eerder gedaan zijn. Het ‘nog-niet-kunnen’ is de kracht ervan. Het idee van het verdiepende circus waarin het hoofd ook een rol mag spelen, is een stuk verder dan vijftien jaar geleden. Juist door die vorm te combineren met theater, dans en muziek kun je er nog veel meer mee uitdrukken. Je kunt het publiek vooral laten voelen. Circus spreekt mensen aan via hun lichaam. ”

Daarmee gaat circus voor Bolze ook over de vraag wat het betekent om mens te zijn en over wat we als mensen allemaal wel niet kunnen. “Usain Bolt rent extreem hard. Astronauten gaan de ruimte in. Dat zijn pioniers: ze ontwikkelen de definitie van het mens-zijn verder door. In alle bescheidenheid probeer ik hetzelfde te doen in het klein. Door in de voorstelling de zwaartekracht op te heffen, bevraag ik de vaste regels en morrel ik aan een perspectief.”

Interview | Robbert van Heuven