Interview met Zonzo Compagnie

Zonzo Compagnie | Listen to the Silence

John Cage was een van de meest innovatieve componisten van de vorige eeuw. Voor hem kon alles muziek zijn: ook de stilte. Via de prikkelende voorstelling Listen to the Silence laat het Vlaamse Zonzo Compagnie kinderen en hun ouders kennis maken met de bijzondere wereld van de Amerikaanse componist. “Kinderen doen niet aan hokjesdenken.”

Voor de Amerikaanse John Cage (1912-1992) kon alles muziek zijn. De geluiden van de straat. Het schuiven van een stoel. Klanken gemaakt door gebruiksvoorwerpen. Dat experimentele karakter van zijn werk leidt er nog wel eens toe dat hij als ‘moeilijk’ wordt gezien. Onzin, vindt Wouter Van Looy, regisseur bij Zonzo Compagnie. “Hedendaagse muziek heeft vaak het beeld van een grijze, intellectuele bedoening waar je voor gestudeerd moet hebben. Wat ons betreft is hedendaagse muziek juist een vrolijk, avontuurlijk iets. Daarom proberen we die muziek weg te halen uit zijn beklemmende context en in een nieuwe omgeving vooral ook aan kinderen te laten horen. Daarmee hopen we het publiek te prikkelen en vooroordelen te doorbreken.”

In de gordijnen

Het Vlaamse gezelschap maakte daarom een serie voorstellingen over componisten die het zelf bijzonder vond en waar het theatraal iets bijzonders mee kon doen. John Cage is een van die componisten. Van Looy: “Cage is een van de interessantste componisten van de 20e eeuw. Aan de ene kant schreef hij heel precieze partituren. Maar aan de andere kant verbreedde hij het begrip ‘muziek’ door het weg te halen bij de concertzaal en het notenschrift. Voor hem was geluid ook muziek. Hij deed daarin interessante experimenten, zoals door composities te maken met gebruiksvoorwerpen. Daarmee zette hij zijn publiek op het verkeerde been: is dit nog wel muziek?”

Daarmee joeg hij mensen ook in de gordijnen. Zoals een groep muziekdocenten die hem aanspraken op het feit dat hij het idee van muziek aan het uithollen was met al zijn onderzoekjes. Cage probeerde ze te overtuigen door zijn stoel uitermate langzaam over de vloer te trekken en zo geluid te produceren. Van Looy: “Cage zocht naar openheid in een vastgeroeste muziekwereld. Hij wilde deuren openzetten die op slot zaten. Hij wilde de grenzen tussen muziek en geen muziek, tussen klassiek en jazz doorbreken. In de voorstelling proberen we ook hokjes te doorbreken.”

Letterlijk zelfs. Het publiek van de voorstelling wordt in twee groepen gesplitst en krijgt in eerste instantie een van de twee kanten van Cage te zien: de precieze componist of de onderzoeker. Maar gedurende de voorstelling lopen die twee kanten steeds meer in elkaar over. Van Looy: “Zo proberen we een avontuurlijke context te creëren om de muziek van Cage te laten horen. Dat kan met zijn muziek perfect: die is spannend en mysterieus.”

Aandeel als performer

Voor sommige volwassenen heeft klassiek-hedendaagse muziek misschien een duffe reputatie, kinderen hebben daar geen enkele last van, zegt Van Looy; “Kinderen doen niet aan hokjesdenken. Ze hebben nog geen verwachtingen en dus ook nog geen vooroordelen.’ Volwassenen willen ook teveel dingen begrijpen. “Maar het is nu juist het karakter van de muziek van Cage en van onze voorstelling dat je niet alles hoeft te kunnen begrijpen. Kinderen gaan veel makkelijker mee in dat idee. Bovendien krijgen ze in de voorstelling ook een aandeel als performer. Daarmee slepen we het publiek ook de belevenis van de muziek in.”

Voor Van Looy gaat het belang van grenzeloos denken verder dan de muziek van Cage alleen. “Ik vind het mooi dat er een voorstelling is die openheid als filosofie predikt. Zodat we even vergeten dat we toch wel vaak in hokjes denken. Die openheid vind ik heel belangrijk. Het is fascinerend hoe een groep mensen gefascineerd naar een langzaam bewegende stoel kan kijken en probeert te luisteren naar het geluid dat dit stoel maakt. Op zo’n moment ben ik een zeer tevreden mens.”

Interview | Robbert van Heuven