Interview Tomoko Mukaiyama

Tomoko Mukaiyama | HOME

Thuis voelt als een veilige plek, maar er gebeuren relatief de meeste ongelukken. Bovendien kruisen verleden, heden en toekomst er elkaar. Kunstenares Tomoko Mukaiyama creëerde samen met een danseres een installatie op locatie over die bijzonder privéplek. “We nemen iemands huis over.”

“Thuis is een groot onderwerp”, zegt kunstenaar Tomoko Mukaiyama. “Het is voor ons de plek waar we denken onszelf te kunnen zijn, waar we denken veilig te zijn. De meeste van onze geheimen bevinden zich er. En er gebeuren de meeste ongelukken. Kortom: er bevindt zich zowel veel geluk als veel drama.” Een uitgelezen onderwerp dus om als kunstenaar iets mee te doen, dacht Mukaiyama, met de voorstelling HOME als resultaat.

Mukaiyama is van huis uit pianiste. En hoewel ze veel energie krijgt van het spelen voor publiek, besefte ze dat ze als kunstenaar meer wilde dan alleen concerten geven. Ze begon installaties te bedenken, waarin ze bijvoorbeeld de traditionele mores van het pianoconcert onderzocht. Zo maakte ze For you, een kort pianoconcert voor één persoon. “Als dat concert is afgelopen, wat doe je dan? In je eentje opstaan en applaudisseren? Tegelijkertijd wordt duidelijk dat jij als toeschouwer heel belangrijk bent in die ruimte. Zonder jou was er immers geen concert mogelijk. Ik vind het belangrijk om te toeschouwer bewust te maken van dergelijke conventies.”

Vaste code

Een ander element waar Mukaiyama graag mee speelt is hoe je je bewust wordt van een bepaalde ruimte. Want conventies zijn vaak gebonden aan die ruimte. In een concertzaal gedraag je je anders dan in je eigen huiskamer. HOME speelt dan ook op locatie, in een kleine huiskamerinstallatie. “De mensen staan dicht op elkaar en moeten zich verhouden tot het smalle huisje. Ze moeten uitzoeken hoe ze alles het beste kunnen zien, maar er is geen vaste code. Dat vind ik interessant.”

De huiskamervorm leidde er ook toe dat Mukaiyama voor het eerst zelf niet meedoet in haar eigen project. In plaats daarvan is een belangrijke rol weggelegd voor oud-NDT-danseres Ema Yuasa. Mukaiyama: “In mijn projecten speel ik meestal piano. Maar een piano is een massief en dominant ding in de ruimte. Het zou niet passen. Ema ken ik al tien jaar en we besloten al een tijd terug om eens samen te werken. Dit leek ons een goed onderwerp. Ze is als danser ook niet bang om het onbekende op te zoeken, of het nou gaat om onderzoek of stijl.”

In de performance in het huis spelen Yuasa en Makaiyama met het concept privacy dat natuurlijk sterk verbonden is met de ervaren veiligheid van het eigen huis. “Je huis is de plek waar je eet, slaapt en televisie kijkt, waar je doucht en belt. Dat zijn zaken die de buitenwereld normaal niet ziet, maar nu deel zijn van een performance. Dat is een soort paradox: we komen bij de danseres thuis.”

Privacy

Tegelijkertijd speelt Yuasa geen eenduidig personage, net zo min als het huis een eenduidig huis is. Mukaiyama: “De danseres kan heel veel verschillende vrouwen zijn. Daardoor gaat de installatie over ons allemaal. Maar het huis leeft ook zonder haar via video en foto’s.”

Ze vertelt hoe in Japan elk huis een altaar heeft. Het staat midden in de kamer, op het mooiste plekje van het huis. Het zorgt ervoor dat je huis, hoe privé de ruimte ook is, in verbinding staat met iets groters, met een andere dimensie. Een huis, zegt Mukaiyama, draagt een hoop tijdslagen in zich. Het is een plek waar je persoonlijke herinneringen en geschiedenis en die van je familie zich in opslaat, maar die zich ook verbindt met de toekomst. “Die lagen zijn behoorlijk complex. Ik hoop dat het lukt die allemaal te tonen. Ook dat heeft te maken met bewustzijn: je ziet ze niet meteen als je binnenkomt, maar als die verschillende lagen en lijnen blijken er uiteindelijk wel te zijn.”

Dat het project op locatie speelt, vergroot het spel met de lagen, denkt Mukaiyama. Het huis waarin wordt gespeeld, draagt immers al een eigen geschiedenis met zich mee. In Japan, waar de voorstelling in september speelt, wordt bijvoorbeeld gewerkt met een huis van meer dan honderd jaar oud. “We sluipen er als het ware binnen. We nemen als kunstenaars iemands geschiedenis over en geven daar onze eigen betekenis aan. Zo bouwen we voort op wat er al is. Ook hier speelt privacy weer een rol. Wat zou het betekenen als iemand in jouw huiskamer een performance kwam spelen? Een huis is ook iets wat je voor jezelf wilt houden. Waar je denkt onbespied jezelf te kunnen zijn.”

Interview | Robbert van Heuven