Interview met Edurne Rubio

Edurne Rubio | Light years away

Haar hele kindertijd bracht kunstenares Edurne Rubio door in de buurt van grotten en spelonken. In de voorstelling Light years away speelt haar fascinatie voor die tijdloze, donkere ruimtes de hoofdrol. “Ik stel een grot voor als een ruimte waar je je verbeelding kan gebruiken.”

Als jongens struinden de vader en ooms van kunstenares Edurne Rubio de bergen af op zoek naar nieuwe grotten. In de jaren dertig van de vorige eeuw was er niet veel vermaak voor jonge mannen op het platteland van Spanje. Grotten en spelonken verkennen was dan ook een populair tijdverdrijf, vertelt Rubio. “Het was voor hen een van de weinige manieren om iets van avontuur te beleven.”

Op een gegeven moment ontdekten de jongens een grot, welke een van de grootste van Europa bleek te zijn. Jaren waren ze bezig de grot stukje bij beetje te verkennen. Ze trouwden, kregen kinderen en hun families gingen gewoon mee. Rubio: “Ik heb mijn hele kindertijd in de buurt van grotten doorgebracht. We wachtten buiten tot de vaders klaar waren met ontdekken. We speelden er en sliepen erin. Voor mij was dat allemaal heel normaal. Ik dacht daar verder niet bij na.”

Ontdekkingsverhalen

Dat veranderde toen ze als kunstenaar aan het werk ging. In haar werk speelt de manier waarop mensen omgaan met ruimte een belangrijke rol. “Zo maakte ik projecten over welke emotionele relaties mensen hebben met de ruimtes uit hun dagelijks leven. Ik interviewde ze en vroeg ze die ruimtes te beschrijven.” Door de verschillende stemmen die over dezelfde ruimte spreken door elkaar heen te monteren, ontstond in het hoofd van de luisteraar een bepaald beeld van zo’n ruimte. “Geluid kan heel erg helpen de verbeelding aan te wakkeren. Als iemand vertelt hoe de ruimte waarin je je bevindt er vroeger uitzag, ga je diezelfde ruimte op een andere manier zien.”

Toen ze met familie weer eens de grot bezocht en haar vader al die spannende ontdekkingsverhalen nog eens hoorde vertellen, besefte Rubio dat de grot een interessant uitgangspunt voor een nieuw project zou kunnen zijn. “Ik hoorde mijn vader weer vertellen over wat die ruimte voor hem betekent. Hoe hij er volwassen werd. Ik ben heel erg geïnteresseerd in hoe verschillende tijden elkaar in een ruimte kunnen overlappen. Dat is een grot ook het geval. De grot zelf verandert door de tijd nauwelijks. Binnen is het donker en stil, waarmee je perceptie van tijd en ruimte verdwijnt.”

Juist daardoor ontstaat de mogelijkheid om je al die mensen in te beelden die in de geschiedenis van de grot door deze donkere ruimtes hebben gedwaald. Het zorgt ervoor dat die verhalen zich met elkaar verbinden, zegt Rubio: “Tot de ijzertijd werd de grot gebruikt door mensen. Er zijn veel botten en tekeningen gevonden. Mensen zijn altijd zover in de grot doorgedrongen als dat de techniek van die tijd toeliet. In welke tijd dan ook is de grotonderzoeker aangewezen op zichzelf daar ver onder die berg.” Zo vond haar vader diep in de grot voetstappen van een groep mensen die ooit door die gang heen en weer liep. “Ik vind dat zo’n bijzonder beeld, omdat voor mij de tijd daar stil staat. Twee grotexpedities kruisen elkaar op dat moment in de tijd.”

Gids

In Light years away is Rubio de gids die het publiek meeneemt op expeditie in de grot van haar vader. Maar dan wel in hun verbeelding. “Ik wil het theater tot een grot transformeren”, vertelt ze. Je moet echt de ervaring krijgen dat je met mij een uur door de grot aan het lopen bent.” In het donker laat ze de stemmen horen van experts en van haar vader over hun ervaringen en over de geschiedenis van de grot. “Zo ontdek je steeds een beetje meer en gaan de verschillende verhalen en tijden steeds meer door elkaar lopen. Ik laat de grot zien, zoals ik wil dat je die ziet: als een plek waar je je verbeelding kan gebruiken.”

In die zin is Light years away voor Rubio ook een politieke voorstelling, legt ze uit. “Mijn vader en zijn broers ontdekten de grot tijdens de dictatuur van Franco. Binnen in de grot waren ze vrij, ze konden ze over van alles praten, terwijl dat daarbuiten niet het geval was. Dat geldt ook voor het theater. Het zou een ruimte moeten zijn waarin je vrij bent alles te denken en te zeggen. Om los van conventies en ideologie nieuwe mogelijkheden te kunnen verbeelden.”