Interview Dayna Hanson | The Clay Duke

Clay Duke balanceert in de YouTube-film op de rand tussen massamoord uit wraak en zelfmoord. Dat maakt die opname zo spannend.

- Dayna Hanson

Op 10 december 2010 stapt een verwarde man een vergadering van het schoolbestuur van een Amerikaanse school binnen. Hij is boos om het ontslag van zijn vrouw. Clay Duke bedreigt de aanwezigen, maar mist in de daarop volgende schietpartij iedereen en pleegt zelfmoord. De YouTube-video van de gebeurtenis was een grote internethit.

De gebeurtenis inspireerde de Amerikaanse theatermaakster Dayna Hanson tot haar nieuwe voorstelling The Clay Duke. Maar daarin gaat het net zo goed over de tragische zelfmoorden in Tsjechov als de vechtfilms van cultheld Charles Bronson. De vraag is dan natuurlijk wat die drie dingen met elkaar verbindt. “Ik denk dat de aanwezigheid van het wapen het verbindende element is tussen die drie onderwerpen”, vertelt Hanson. “De schietpartij op de school vind ik interessant, omdat dat het probleem van geestelijke instabiliteit verbindt met het Amerikaanse recht op wapenbezit. Wat de motieven van Clay Duke waren, zal altijd een mysterie blijven. Wilde hij een bloedbad aanrichten – daarvoor had hij genoeg munitie bij zich – of vooral in het openbaar zelfmoord plegen? Bij zijn daad refereerde Duke aan de vigilantefilms uit Hollywood, films waarin het personage voor eigen rechter speelt. Dat genre is begonnen bij de Death Wish-films die hoofdrolspeler Charles Bronson tot cultheld maakten. Net als Charles Bronson in de films, wilde ook Clay Duke de orde in de samenleving herstellen. Toch zou Charles Bronson nooit zelfmoord plegen. In die zin lijkt Duke meer op de personages van Tsjechov, waarbij zelfmoord altijd een zeer abstracte daad is. Die zullen nooit een ander doden, maar wel zichzelf. Clay Duke balanceert in de YouTube-film op de rand tussen massamoord uit wraak en zelfmoord. Dat maakt die opname zo spannend.”

Entertainment dat je kunt recenseren

Het filmpje van de actie van Clay Duke was een internethit. Hanson: “Het is inderdaad opvallend dat zoveel mensen het filmpje bekeken hebben. Maar als je er naar kijkt, word je er helemaal ingezogen. De reacties eronder zijn heel veelzeggend. Sommige mensen doen hem door de mislukte gijzeling af als een grote sukkel. Ze bekritiseren kortom zijn performance. Ze zien het als entertainment dat je kunt recenseren. Anderen zien Duke’s handelen als een sociale daad, als het opkomen tegen onrechtvaardigheid. We zijn met de spelers net naar de locatie geweest waar het heeft plaats gevonden. We hebben de mensen aan het werk gezien die in de film figureren. Dan blijken het geen acteurs zijn. Maar echte mensen, die echt bestaan.”

De grote vraag is hoe je vanuit die interessante thematiek vervolgens een voorstelling maakt. Hanson werkt niet vanuit een script, vertelt ze, maar vanuit het onderzoek en de improvisaties die ze met haar spelersgroep doet. Hanson: “Om te beginnen hebben we het internetfilmpje geanalyseerd. Wat gebeurt er precies? Hoe lopen de mensen in de film, hoe bewegen ze? Hoeveel stappen doen ze en hoe bewegen ze hun handen? Duiken ze weg voor het pistool of juist niet? Die lichaamstaal is heel erg boeiend. Hij is in de film nergens dramatisch, maar heel klein en ingetogen. Vervolgens zijn we op basis van dat onderzoek gaan werken en improviseren om materiaal te verzamelen. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als je de tekst en de beweging van elkaar loskoppelt? Hoe beweegt Charles Bronson precies? Zo onderzoeken we ook de mogelijke nieuwe betekenislagen van het materiaal. Ik heb geen methode volgens welke ik werk. Iedereen uit de groep mag ideeën aandragen, die proberen we uit en werk ik dan op basis van mijn intuïtie verder uit . Dat is misschien niet heel efficiënt en het is heel intensief werken. Maar het levert wel een enorme rijkdom op aan materiaal en aan teksten.”

Niet makkelijker

Omdat ze werkt vanuit het materiaal dat de groep aandraagt, is het voor Hanson heel belangrijk dat de groep uit een grote diversiteit aan kunstenaars bestaat. Bovendien is ze zelf minstens zo veelzijdig. Ze maakt theater, dans, film, muziek en zelfs kleding. Hanson: “Eigenlijk zitten er - om als kunstenaar recht te doen aan al die kunstvormen - te weinig uren in een dag. Maar ik zou mezelf in mijn werk beperken als ik er een zou moeten laten vallen. Het maakt het allemaal niet makkelijker, maar die diversiteit aan interesses helpt me wel in mijn werk. Bovendien hou ik ervan om met veel verschillende mensen samen te werken uit verschillende richtingen: dans, muziek, theater. Daardoor krijg ik een andere voorstelling dan wanneer ik alleen met dansers zou werken. De groep helpt me in mijn zoekende manier van werken. Dat levert de meest bijzondere ideeën op: wat nou als het schoolbestuur zou beginnen met tapdansen?”

Tekst | Robbert van Heuven