Interview Guy Weizman | L'Histoire du Soldat

Iedereen moet leren omgaan met zijn donkere kanten.

- Guy Weizman

Wat doet oorlog met je ziel? En is het als soldaat ooit nog mogelijk om weer mens te worden? Het zijn vragen die ten grondslag liggen aan de interdisciplinaire voorstelling L’Histoire du Soldat die Club Guy & Roni maakte op basis van interviews met Russische veteranen. “Iedereen moet leren omgaan met zijn donkere kanten.”

Hoe moet je van soldaat weer een niet-soldaat worden?

Zelf was de van oorsprong Israëlische choreograaf Guy Weizman ook ooit soldaat. Maar daar heeft hij het in het gesprek liever niet over, op een enkele opmerking na: “Er is een vraag die bij mij is blijven hangen: hoe moet je van soldaat weer een ‘niet-soldaat’ worden?” In het muziektheaterstuk L’Histoire du Soldat van Igor Stravinsky vond hij materiaal om als choreograaf met die vraag aan de slag te gaan. De originele tekst – over een soldaat die zijn ziel aan de duivel verkoopt - liet hij los en hij vroeg dichteres Judith Herzberg om een nieuwe tekst te schrijven. Weizman: “Het zijn de titel en de muziek van Stravinsky die ik mooi vond. Maar anders dan de originele tekst wilde ik het vooral hebben over de soldaat die terugkomt uit de oorlog.  Hij komt terug met een donkere kant en de vraag is hoe hij met die kant om leert te gaan. Die weg is een strijd. In wezen geldt dat voor iedereen. Iedereen heeft donkere kanten waarmee hij om moet leren gaan of zelfs moet leren omarmen. Het ging mij dus niet om het werk van de soldaat, maar de mens – of vaak zelfs het kind – achter die soldaat.”

Het Tsjetsjeniƫ-syndroom

De Nederlandse voorstelling was een redelijk groot succes. Vervolgens werd Club Guy & Roni uitgenodigd om een voorstelling te maken in Rusland bij het Platforma Project. Het idee ontstond om een nieuwe versie te maken van L’Histoire du Soldat. Weizman: “Maar toen ik naar Rusland kwam, wilden ze eigenlijk niets met Stravinsky doen. Dus werd er nieuwe muziek gecomponeerd door Alexey Sysoev die live wordt uitgevoerd.” 

Maar ook de tekst werd aangepast. Weizman voerde daarvoor verschillende interviews met Russische soldaten die in Tsjetsjenië hadden gevochten waarin hij zocht naar het mens achter de soldaat. De interviews vormden de basis voor de nieuwe tekst in de voorstelling. Het waren soms heftige gesprekken, vertelt Weizman. “Die mannen zijn geestelijk vaak echt helemaal kapot. Er bestaat zelfs iets als het Tsjetsjenië-syndroom wat er voor zorgt dat de mannen soms makkelijk flippen. Dat is ook de reden waarom ze vaak geen werk kunnen vinden. Werknemers zijn bang dat ze door zullen slaan.” Toch gaat de voorstelling niet over Tsjetsjenië. “Dat Tsjetsjeniëconflict is pijnlijk en ingewikkeld. Ik vind daar persoonlijk best wat van, maar dat is niet waar het me in de voorstelling om gaat. Het gaat me om hoe je na zo’n oorlog tot acceptatie komt. Hoe je ervoor zorgt dat je ziel weer thuiskomt op zijn oude plek. Tsjetsjenië wordt niet genoemd. In de voorstelling gaat het over ‘Daar’.”

Choreograaf als archeoloog

Met de gesprekken en de research die Club Guy & Roni over het thema deed als basis zocht Weizman vervolgens op de repetitievloer naar een vorm om het verhaal van de soldaat zo goed mogelijk te vertellen. Dat is heel veel mis schieten en soms je doel raken, vertelt Weizman over het werkproces. “Je werkt op zo’n moment bijna als een archeoloog die van te voren nog niet helemaal weet wat hij op gaat graven. Of als een beeldhouwer die het beeld dat hij voor zich ziet uit de onbewerkte steen naar boven moet zien te halen. Het is actief, organisch proces.”

Weizman vond een van de veteranen bereid om deel te nemen aan de voorstelling. Hij zegt niets. Hij is alleen aanwezig en maakt zijn wapen schoon. Zijn aanwezigheid, de muziek en natuurlijk de dans vormen beelden die wat Weizman betreft een tegenkleur geven aan de soldatentaal die in de voorstelling gebezigd wordt. “De taal van de soldaten hebben we zoveel mogelijk intact gelaten. Die taal is hard en ruig. In de tekst wordt gezegd dat soldaten eigenlijk nooit echt praten. Met beelden proberen we daarom te laten zien wat er niet gezegd wordt. Wat zich bevindt achter hun woorden en hun angst."

Golden Mask Award

De voorstelling maakte in Rusland grote indruk. De productie werd genomineerd voor de prestigieuze prijs voor Beste Voorstelling en Club Guy & Roni won zelfs de prestigieuze Golden Mask National Theatre Award voor beste choreograaf. Weizman: “Ik had die prijs nooit verwacht, omdat we het opnamen tegen een Russische balletchoreograaf. Ballet is in Rusland zo enorm belangrijk. De nominatie voor Beste Voorstelling had, denk ik, te maken met het feit dat de voorstelling interdisciplinair is. Dat zien ze daar niet elke dag. Waarschijnlijk heeft het onderwerp ook een rol gespeeld. Het is een toch een taboe om het daar over te hebben. Maar het is vooral een hele mooie voorstelling geworden.”

Tekst | Robbert van Heuven