Interview James Long en Marcus Youssef | Winners and Losers

We vroegen ons opeens af waar we eigenlijk stonden in het leven. Of we vonden dat we aan het slagen of juist aan het verliezen waren. Volgens de samenleving, maar ook volgens onszelf.

- James Long en Marcus Youssef (concept, tekst en spel Winners and Losers)

Winners/Losers heet het zelfverzonnen spelletje dat theatermakers en beste vrienden James Long en Marcus Youssef spelen in hun voorstelling Winners and losers. Doel is om alles in iedereen – ook elkaar – in te delen in die heldere categorieën. Uiteraard komt daardoor de vriendschap onder druk te staan. Daarmee gaat de voorstelling over vriendschap, maar net zo goed over de neiging van de samenleving om alles door een succes-of-falen-bril te bekijken.

Eigenlijk had Winners and Losers een heel andere voorstelling moeten worden, vertellen Long en Youssef. Beiden hebben hun eigen theatergezelschap, maar de vrienden vatten het idee op om samen te werken toen ze gezamenlijk aan het filosoferen raakten over waar ze in hun leven stonden. Youssef: “We zijn allebei in de dertig. Van middelbare leeftijd dus. We vroegen ons opeens af waar we eigenlijk stonden in het leven. Of we vonden dat we aan het slagen of juist aan het verliezen waren. Volgens de samenleving, maar ook volgens onszelf.”

Dat leidde tot een aantal ideeën die ze uitprobeerden in het repetitielokaal: van een variant op televisieserie The Office tot een verhaal over Russische schrijvers die een wedstrijdje doen wie het beste boek kan schrijven. Youssef: “Elke repetitie warmden we op met het zelfbedachte spelletje Winners/Losers. Dan bepaalden wie van ons de beste minnaar was, de beste chefkok, de beste vader. Kortom: wie er het meest succesvol was. Op een gegeven moment kregen we door dat het spelletje zelf eigenlijk veel interessanter materiaal was, dan het stuk waar we mee bezig waren. Ook omdat we als theatermakers allebei vaak werken vanuit biografisch materiaal.”

Ik ben harder, hij strategischer

Het bleek dat het spelletje theatraal interessanter werd, naar mate het gevaarlijker werd. James Long: “Tijdens die opwarmsessies hadden we nog een veiligheidsnet. We speelden het met rare Russische accenten. Maar toen we de transscripties er nog eens op teruglazen, bleek dat we met die accenten wel harde dingen over elkaar hadden gezegd.” Om het gevaar er in te houden, is elke avond dat ze de voorstelling spelen anders. Ze proberen elkaar nog steeds uit te dagen. Long: “Dat weet het publiek niet, maar we zijn er van overtuigd dat je de spanning wel kunt voelen die ontstaat doordat we er steeds nieuwe dingen ingooien.” Youssef: “Als ik op een avond extra gemeen ben, dan wordt de inzet de volgende avond alleen nog maar groter. Maar we leren daar wel mee om te gaan.” Long: “We hebben geleerd na de voorstelling emotioneel af te blazen, zodat we wel vrienden blijven. Tegelijkertijd worden we ook beter in het spelletje. Ik ben harder en Marcus is strategischer. Zo houden we het spelletje ook na vele keren spelen levend.”

Long: “Het publiek snapt het spelletje meteen. Ze spelen mee, omdat ze de regels zo makkelijk herkennen.” Yussef: “Iedereen deelt de hele tijd de wereld in categorieën in. Zelfs als je met iemand staat te praten, deel je hem of haar in een hokje in. Dat binaire paradigma zit zo diep in ons dat we ook menselijke relaties zo gaan beoordelen. Wat wij doen, is dat proces letterlijk uitspreken en de vraag stellen wat er met vriendschap, met waardevolle relaties gebeurt als je daar een winst/verlies-schema op los laat.”

Vastlopen in een binair systeem

Behalve over menselijke relaties gaat het de makers ook om de maatschappelijke gevolgen van het binaire denken. Yussef: “Dat systeem is bankroet. Dat zie je bijvoorbeeld in de politiek. Wij hebben binnenkort verkiezingen, maar die debatten gaan helemaal nergens over, omdat ze alleen maar gebaseerd zijn op dat schema: ik ben een winner en die ander is een loser. Daardoor is er geen discussie.” Long: “Omdat er geen grijs gebied meer is, verlies je de dingen die zich in dat grijze gebied bevinden. Solidariteit om maar eens iets te noemen. Of kijk naar de wapenwetten in de Verenigde Staten. De enige reden waarom die er niet komen, is omdat Obama steeds vastloopt in dat binaire systeem.”

Kan theater helpen om om dat binaire systeem heen te leren denken? James Long: “Daar kijken we allebei een beetje anders naar. Mijn gezelschap beweegt zich meer op het sociale vlak en Marcus’ gezelschap is over het algemeen politieker. Ik ben ook wat minder optimistisch en wat meer nihilistisch dan hij is. Marcus heeft nog hoop op een betere samenleving.” Yussef: “Wat niet wil zeggen dat ik mijn voorstellingen per se wil inzetten om de wereld te veranderen. Dat kan ook niet. Dat is theater te marginaal voor. Maar ik voel het wel als mijn verantwoordelijkheid om die marginale vorm te gebruiken om iets te zeggen wat je normaal niet hoort in de media of in de in Canada populaire musical. Die kans heb ik als kunstenaar en die moet ik dan ook grijpen.”

Tekst | Robbert van Heuven