Interview met Bissane Al Charif

Bissane Al Charif | Women memories

Scenograaf en beeldend kunstenaar Bissane Al Charif besloot tijdens een bezoek aan Frankrijk niet meer terug te keren naar haar geboorteland Syrië. In haar installatie Women memories toont ze de verhalen van vrouwen die eenzelfde beslissing moesten nemen en de voorwerpen waaraan voor hen belangrijke herinneringen zijn verbonden. “Ik wil laten zien hoe verschillend mensen zijn.”

“Het was een grote beslissing, maar hij was niet gepland”, zegt Bissane Al Charif. “Ik kwam naar Frankrijk met een kleine koffer en het was lastig te bevatten dat ik nooit meer terug naar Syrië zou gaan.” En toch bleef de Syrische beeldend kunstenaar en scenograaf, omdat leven in haar kapotgeschoten geboorteland geen optie meer was.

Al Charif studeerde in Frankrijk scenografie, maar keerde na haar studie terug naar Syrië om daar als scenograaf te werken. Zo maakte onder andere deel uit van het gezelschap van Omar Abusaada, van wie vorig jaar While I was waiting te zien was op Noorderzon en waarvoor ze het decor ontwierp. Door de oorlog raakte de theatergroep over de wereld verspreid en werd samenwerken steeds lastiger. “Ik werk zo graag met die groep. Ik was het liefst heen en weer blijven reizen, maar dat was geen optie meer.” Tijdens een bezoek aan Frankrijk besloot ze dus niet meer terug te keren.

Papieren

“In Europa hebben de mensen een clichébeeld van Syrische vluchtelingen”, zegt Al Charif, “terwijl hun verhalen stuk voor stuk verschillen.” Om dat beeld bij te stellen, wilde ze in eerste instantie haar eigen verhaal met een publiek delen. Maar al snel besefte ze dat haar verhaal misschien niet zo interessant was. “Ik heb het relatief comfortabel. Ik spreek Frans, ik heb werk, ik heb papieren. Ik ben hier met het vliegtuig naar toe gekomen.”

Ze ging daarom op zoek naar andere vrouwen die uit Syrië waren gevlucht om hun verhalen op te nemen. Via vrienden en andere connecties vond ze een achttal totaal verschillende vrouwen. “Ik wilde ook echt heel verschillende verhalen. De vrouwen verschillen bijvoorbeeld in leeftijd en religieuze achtergrond. Er is een vrouw bij die via een hele lange reis in Duitsland terecht is gekomen, maar ook een actrice die weer op een heel andere manier in Europa terechtkwam. De een draagt een hijab, de ander niet. Ik wilde, kortom, laten zien hoe verschillend de mensen zijn.”

Wat de vrouwen delen, zegt Al Charif, zijn de oorlog en hun vlucht. “Hun toekomst werd plots heel anders dan ze zich hadden voorgesteld. De beslissing om te vluchten heeft diepe impact gehad op hun leven, het veranderde dat leven totaal. Ze hebben lang gereisd, ze hebben het zwaar gehad. Maar ze kijken ook positief naar hun ervaring. Ik begrijp dat: sommigen van hun zijn heel sterk en onafhankelijk geworden door wat ze hebben meegemaakt.”

Een ander gedeeld aspect dat belangrijk is voor Al Charif zijn de vervagende herinneringen. “De laatste jaren in Syrië waren heel intens. Daardoor zijn we veel vergeten. Hoe mijn huis er in Damascus uitzag voor de oorlog. Mijn straat. Mijn dochter heeft Syrië nog nooit gezien. Ik wilde mijn herinneringen bewaren voor haar. Dat wilde ik ook voor de andere vrouwen.”

Handcrème

Ook de herinneringen aan de vlucht zelf, zijn relevant voor haar. “De vrouwen vergeten allemaal de herinneringen aan de reis zelf. Omdat het zo zwaar is. Die herinneringen moet je wel proberen te bewaren, om zo het grote verhaal te kunnen onthouden. En juist de details zijn daarvoor belangrijk.”

De vrouwen die ze interviewde vroeg Al Charif daarom naar de voorwerpen die ze tijdens de vlucht hadden meegenomen in hun tas. Die voorwerpen fotografeerde ze. “Zo toonde een van de vrouwen me een handcrème waar heel veel herinneringen aan vast zaten. Ze had hem gekregen van haar zus, die ze misschien nooit meer zal zien. Als ze de crème ruikt, denkt ze aan haar zus. Juist die details kunnen iets vertellen over een mens, over haar leven.”

Juist via die alledaagse herinneringen wil Al Charif met haar installatie het verband leggen tussen de verhalen van de vrouwen en die van de toeschouwer. “Iedereen heeft een verhaal. Iedereen heeft een geschiedenis. Iedereen heeft iets te vertellen.” Zo wil de kunstenaar laten zien dat niemand, ook ‘de Syriër’ niet, in een hokje te vangen is. “Het clichébeeld dat mensen hier door het nieuws van Syriërs hebben, maakt hun leven hier nog ingewikkelder. Ook voor mij, terwijl ik de taal spreek. Ik zou graag worden gezien als kunstenaar. Niet als die Syrische kunstenaar in Frankrijk. Nu heb ik toevallig dit werk gemaakt, maar ik wil met straks misschien wel over andere zaken uitlaten op andere manieren. Je komt zo gemakkelijk in een hokje terecht...”