Interview met Robbie Thomson

Robbie Thomson | XFRMR

In 1891 vond natuurkundige Nikola Tesla de teslaspoel uit. In die spoel wordt onder hoge frequentie stroom opgewekt die zich vervolgens spectaculair vonkend ontlaadt. De Schotse kunstenaar Robbie Thomson vond een manier om de steeds verschillende bliksemschichten van het apparaat te gebruiken om muziek te maken. In zijn show XFRMR is de Teslaspoel dan ook de onbetwiste hoofdrolspeler. “Hij gaat gewoon in een stopcontact in je huiskamer.”

Hij is vooral een doener en minder een prater. Kunstenaar Robbie Thomson glimlacht vaak verlegen in de stiltes die vallen wanneer hij nadenkt over de antwoorden die hij dan bondig en met een vriendelijk Schots accent geeft. Laat hem liever klooien met sensoren, snoeren en motoren. “Ik ben een beetje een nerd wat dat betreft”, lacht hij. “Ik kom oorspronkelijk uit de beeldende kunst. Ik bouw installaties met motoren en sensoren. Ik hou van die materialen, omdat ze van deze tijd zijn en ik bovendien graag materiaal hergebruik.”

Time-based

Juist dingen die bewegen, reageren, die iets doen, vindt hij mooi om te bouwen. “Ik wil mijn werk dynamisch laten zijn en daar kun je bijvoorbeeld elektronica voor gebruiken. Dat geeft ook meteen allerlei associaties over hoe wij in ons dagelijks leven met techniek omgaan.” De vaardigheden om met elektronica om te gaan leerde hij zichzelf via forums op het internet.

Per ongeluk rolde hij het theater binnen, vertelt hij. “Ze vroegen me voor een project. En dat zijn ze blijven doen. Ik werk nu ook weer samen met een danseres voor een nieuwe voorstelling. Het klopt ook wel: mijn eigen werk heeft ook een soort theatraliteit, omdat de installaties ook time-based zijn. Het is mooi om als kunstenaar, zoals in de muziek of in het theater, een directe communicatie met het publiek te hebben. Het is interessanter dan iets achter te laten in een galerie.”

In een van de voorstellingen waar hij als kunstenaar aan meewerkte zat een zogenaamde teslaspoel. “Simpel gezegd is dat een transformator, zoals je die ook voor je telefoon gebruikt . Hij maakt hoge voltages van lage voltages.” Bij genoeg spanning levert de spoel vervolgens spectaculaire bliksemschichten op. Thomson: “Voor die voorstelling onderzocht ik wat voor vormen ik uit die spoel kon halen. Ik voelde me ook aangetrokken tot de teslaspoel als esthetisch object.  Tot de vonken, de complexiteit, de vormen die hij creëert. Die rauwe kracht ervan. De technologie is al meer dan honderd jaar oud. Tegenwoordig is de oerkracht van elektriciteit nauwelijks meer zichtbaar voor ons, terwijl wij het dagelijks gebruiken. Zo’n spoel is gemaakt door mensen, maar tegelijkertijd enorm oer. Hij gaat gewoon in het stopcontact van je huiskamer. Als een soort alternatieve kerstboom.”

Gehoorbescherming

Tijdens het werken met de spoel bleek ook dat hij fantastische geluiden en klanken kon maken. De fascinatie voor die oerkracht en de muzikaliteit van de spoel werden de basis voor de voorstelling XFRMR. Daarin treedt een enorme teslaspoel op als muzikant, braakt hij spectaculaire vonken uit en levert hij de basis voor computergenereerde videoanimaties. Thomson: “XFRMR is vooral een muzikale compositie met projecties. Door te spelen met de tonen die de spoel maakt, de duur en het ritme zocht ik naar een zekere muzikale dynamiek. De projecties op de kooi waarin de spoel zich bevindt, worden gemaakt door 3D-software die reageert op het geluid.”

Hoe je muziek uit zo’n apparaat haalt, was vooral veel uitproberen, zegt Thomson. “Waarbij ik ook veel mijn gehoorbescherming ophad”, lacht hij. “We hebben een interface ontworpen die geluidsgolven omzet in impulsen. Zo kunnen we de geluiden van synthesizers, samples en drummachines aan de spoel voeden. Maar lieflijke, zachte geluiden maakt hij niet.” Hoe spectaculair de spoel daarbij vonkt, hangt af van de frequentie. “Hoe hoger het geluid, hoe groter de concentratie aan vonken.”

In dit geval bouwde hij de installatie niet zelf, vertelt Thomson, maar liet hij zich bijstaan door een wetenschapper. “Dit was een beetje te hardcore voor me.” Maar juist die rauwe energie is nu juist wat hem zo fascineert, benadrukt hij nog eens. En hij is vast niet de enige, vermoedt hij. “Natuurkrachten zijn zoiets fundamenteels. Zolang er mensen zijn, zijn ze daardoor gefascineerd. Bliksem werd altijd al gezien als iets mystieks, omdat het zo’n rauwe kracht is. Hoewel onze technologie beter wordt en we die fenomenen kunnen verklaren, verliezen ze toch hun aantrekkingskracht niet.”