Interview met Pouppe Theater

Pouppe Theater | Flight 745

De broer van de Iraanse regisseur Marjan Poorgholamhossein ontkwam aan de Iraanse dienstplicht door naar Canada te verhuizen. Toen hij later terugkeerde, was zijn geboorteland onherkenbaar veranderd. Op basis van zijn ervaring en haar jeugdherinneringen van de oorlog tegen Irak maakte ze Flight 745.

“Ik heb vrienden in Frankrijk en de Verenigde Staten die vragen of we in Iran nog op kamelen rijden”, grapt theatermaakster Marjan Poorgholamhossein. Van buitenaf gezien lijkt Iran een conservatief land waar nooit iets veranderd, wil ze maar zeggen. Maar dat is niet waar, vindt ze. In haar leven maakte ze genoeg turbulentie mee. Tijdens de oorlog tegen Irak, bijvoorbeeld, of tijdens de Groene Revolutie waarin de Iraniërs een aantal jaar geleden met enig succes om meer vrijheid vroegen. “Met de laatste paar presidenten en na de Groene Revolutie zijn er veel dingen veranderd. Er is meer oppositie. Dat is een belangrijk verandering. Maar de staatsmedia geven een ander beeld. Die willen je laten geloven dat we nog precies hetzelfde land zijn als vlak na de Islamitische revolutie.”

Buitenspelen

Een van de andere belangrijke gebeurtenissen die zijn stempel drukten op Iran is de langdurige oorlog met buurland Irak tussen 1980 en 1988.  Poorgholamhosseins broer ontvluchtte Iran naar Canada om de dienstplicht voor die oorlog te ontlopen, maar zij maakte de oorlog als kind mee. “Acht jaar van mijn kindertijd bestond uit oorlog. Mijn herinneringen zijn dan ook met die oorlog verbonden. Mijn vrienden en ik hebben er psychisch niets aan over gehouden. We zijn niet depressief, maken er onderling grappen over. Het heeft ons misschien zelfs sterker gemaakt. Toch kun je die onderbroken kindertijd nooit meer loslaten. Dat geldt ook voor de kinderen die nu opgroeien in Irak of Syrië.”

Ze vertelt hoe ze ’s avonds niet mocht buitenspelen, in het donker van de kelder moest schuilen voor het bomalarm. “De volwassenen deden dan spelletjes met ons. We maakten schaduwbeesten, deden boter-kaas-en-eieren, of we zongen om het geluid van de explosies te overstemmen. De volwassenen deden heel erg hun best om er een spel van te maken, maar ik voelde hoe moeilijk het voor mijn ouders was. Hoe bang ze waren.”

In diezelfde periode en ook daarna schreef Poorgholamhossein brieven aan haar broer in Canada en stuurde hem ingesproken cassettebandjes. Haar andere broer had een fototoestel en maakte tijdens de oorlog foto’s van bommenwerpers. Toen Poorgholamhossein al die brieven en foto’s terugvond en met haar ‘Canadese’ broer sprak over hoe Iran in zijn ogen veranderd was, besloot ze dat ze een voorstelling over dat materiaal wilde maken.

Straatnamen

In Flight No.745 komt een vrouw na jaren weer terug in Iran om haar ouderlijk huis te verkopen. Het land is enorm veranderd en haar jeugdherinneringen, waaronder die aan de oorlog, vormen de ankerpunten om zich aan vast te houden. Poorgholamhossein: “Wat mensen die lang zijn weggeweest het eerst opvalt is het vliegveld. Vroeger was het een rommelig ding tegen het centrum van Teheran aan. Nu is het een glimmend en modern gebouw veertig kilometer van de stad. Mensen stappen het vliegtuig uit, zien dat en denken: ‘Wat is hier gebeurd?’” Ook de steeds veranderende straatnamen zorgen bij de terugkomers voor verwarring. De straat van je jeugd kan zomaar ineens een andere naam hebben gekregen. “Na de Islamitische revolutie werden alle straatnamen veranderd en na de oorlog nog eens. Ze zijn nu vernoemd naar de martelaren van de oorlog. Je kent de weg wel op de kaart maar de straatnamen kloppen niet meer met hoe je ze herinnerde.”

In de voorstelling worden de jeugdherinneringen van de vrouw gereconstrueerd in een mooi gemaakte maquette met poppen die door een camera worden gefilmd. Twee maanden lang werkte Poorgholamhosseins team aan de maquette en de poppen en bedachten hoe ze de camera daar het beste in konden laten filmen. “De maquette bestaat uit verschillende huizen aan een doodlopende steeg. We wilden binnen en buiten kunnen filmen, maar ook de seizoenen en de jaren de steeg laten veranderen.” Dat leverde uiteindelijk acht verschillende sets op en dat werd te ingewikkeld. Geprobeerd werd om dit alles terug te brengen in een maquette. Die maquette, vertelt Poorgholamhossein, is een exacte kopie van een bestaande steeg in Teheran. “Een van de meest bekende martelaren van de oorlog woonde er. Na de oorlog heeft de steeg dan ook zijn naam gekregen.”