Qian van Binsbergen
De Witte Man: een bedreigde soort?
Al sinds jaar en dag domineert de witte man de Nederlandse samenleving. Althans, tot voor kort. De machtspositie van de witte man is steeds minder vanzelfsprekend geworden, en lijkt voor het eerst in zijn bestaan te worden bedreigd. In haar nieuwe docuserie De Witte Man, uitgezonden op Omroep ZWART, gaat journalistieke maker Qian van Binsbergen op zoek naar de veranderende rol van deze voorheen zo dominante diersoort. Op Noorderzon krijgt het publiek de exclusieve vooruitblik van aflevering 1.
Interview door Tom Röfekamp
"Ik zie privilege en macht een beetje als een vis in het water. Een vis weet ook niet dat hij in het water zwemt"
Hoe is het om een witte man te zijn? Dat is de vraag die journalistieke maker Qian van Binsbergen bezigde voorafgaand aan het maken van haar nieuwste docuserie – niet geheel ontoepasselijk óók De Witte Man getiteld. Ze zocht hierbij in tegenstelling tot haar vorige docuseries De Afhaalchinees (waarvoor ze dit jaar een Zilveren Nipkowschijf en een Tegel won) en Sexotisch, die begonnen vanuit iets persoonlijks, naar een onderwerp ‘dat zo ver mogelijk van haar af stond’. “Maar ik loop wel gewoon in zijn wereld.”
'Ik mag eigenlijk niks meer'
Want ‘zijn wereld’ is volgens Qian aan het veranderen. De witte man moet zich voor het eerst bewust zijn van zijn identiteit, zijn afkomst, zijn label. “De witte man is het niet gewend om, net als ik, een categorie te zijn,” legt Qian uit. “Ik ben mijn hele leven al bewust dat ik eruit zie als een Chinese vrouw, en daar moet ik ook mijn hele leven al rekening mee houden. De witte man is zich nu pas voor het eerst bewust dat zijn machtspositie niet meer vanzelfsprekend is.Dat zie je in hele kleine dingen, zoals de opmerking ‘Ik mag eigenlijk niks meer’, die je best wel vaak hoort.”
Dus ging Qian op onderzoek uit. Hoe loopt de witte man anno 2026 door het leven? Om die vraag te beantwoorden sprak ze met veel mensen. Voornamelijk mannen – mannen met de naam Jan. (“We hebben een maand lang alleen maar Jannen gebeld”) Maar ook sprak ze diverse hoogleraren, een wolf-expert, acteur Michiel Romeyn (Jiskefet), journalist Tim Hofman én manosphere-influencer Tibor Wouda, om er maar een paar te noemen.
Een vis in het water
Toch even terug naar de Jannen. De Jannen uit de serie (onder wie bijvoorbeeld reclame-Jan, geschiedenis-Jan en boer-Jan, genoemd naar hun respectievelijke beroepen), werden voor de opnames puur vanwege hun naam benaderd om op een bepaalde datum en tijd in een Amsterdamse kroeg te verschijnen. Daar gingen de Jannen onderling in gesprek over iets waar ze hun hele leven waarschijnlijk nog nauwelijks bij hadden stilgestaan: hun privileges als witte man.
Het gesprek vormt een hoeksteen van de serie. “Ik snap wel waarom veel van de mannen hier nog nooit over na hebben hoeven denken,” zegt Qian erover. “Ik zie privilege en macht ook een beetje als een vis in het water. Een vis weet ook niet dat hij in het water zwemt.”
Tot het water wegzakt. In het geval van de Jannen leverde het een boeiend gesprek op. “Ik was een beetje bang dat het een voor-tegengesprek werd, maar ik hoopte juist op een verbindend gesprek, waarin er niet één standpunt was. Mensen gaven ook toe van ‘misschien heb je wel een punt en heb ik het fout’ of verdedigden elkaar, terwijl ik het niet verwachtte.”
Erkenning
En als zo’n gesprek – en de serie in haar geheel – íéts doet, is het in elk geval het aan de kaak stellen van een probleem. Een veelomvattend probleem, welteverstaan. De thema’s in De Witte Man reiken dan bijvoorbeeld ook van macht, mannelijkheid en witheid tot vrouwonveiligheid, femicide en de normalisering van de manosphere en extreemrechts.
“In de hele serie zou je de term ‘witte man’ ook kunnen vervangen door ‘de norm’,” zegt Qian. “En de witte man heeft die lange tijd bepaald. Maar de witte man is eigenlijk net als de Chinese vrouw: een individu die opereert binnen een systeem dat bepaalt wat je je kunt permitteren in hoe je je gedraagt.”
“Ik verplaats me door de wereld als een Chinese vrouw en hij verplaatst zich door de wereld als een witte man, en het is belangrijk om te weten wat dat met zich meebrengt en wat dat betekent. En hoe de wereld je ziet. En dat stuk moeten we gaan ontmantelen. Maar de witte man hoeft niet afgeschoten te worden, hoor. Hij is ook gewoon welkom op Noorderzon,” lacht Qian tot slot.
Qian komt op vrijdag 28 augustus naar Noorderzon om het te hebben over haar werk, haar nieuwe serie en de maatschappelijke vragen die hiermee gepaard gaan. In gesprek met journalist Step Vaessen en gastspreker geschiedenis-Jan bespreekt ze onder andere haar fascinatie voor verhalen die vaak onderbelicht blijven en de rol van journalistiek en documentaire in een steeds veranderende samenleving. Daarnaast krijgt het publiek een exclusieve première van aflevering 1 van De Witte Man. Haal nu je tickets via de programmapagina. Kijk De Witte Man vanaf 28 augustus om 21.15 op NPO 3 of NPO Start.
